پیوندهای مفید
آمار
| تعداد نشریات | 22 |
| تعداد شمارهها | 705 |
| تعداد مقالات | 10,146 |
| تعداد مشاهده مقاله | 71,454,831 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 63,176,402 |
مکانیابی، طراحی و توصیه کاشت گونه های گیاهی پارک برون شهری، با رویکرد اکولوژیکی پارامتریک، مطالعه موردی آذربایجان غربی، منطقه مارمیشو | ||
| اقلیم و بوم سازگان مناطق خشک و نیمه خشک | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 15 اسفند 1404 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22075/ceasr.2026.40191.1065 | ||
| نویسنده | ||
| عرفان ذوالفقاری* | ||
| دانشگاه آزاد اسلامی واحد شبستر | ||
| تاریخ دریافت: 07 دی 1404، تاریخ بازنگری: 05 خرداد 1405، تاریخ پذیرش: 15 اسفند 1404 | ||
| چکیده | ||
| خلاصه مبسوط مکانیابی، طراحی و توصیه کاشت گونه های گیاهی پارک برون شهری، با رویکرد اکولوژیکی پارامتریک، مطالعه موردی آذربایجان غربی، منطقه مارمیشو مقدمه با توجه به افزایش گسترش شهرها و نیاز به فضای سبز برای بهبود شرایط زیستمحیطی، ایجاد پارکهای برونشهری بهویژه در نواحی صنعتی و نیمهصنعتی اهمیت زیادی دارد. این پارکها بهعنوان فضاهای سبز تفریحی و همچنین زیستمحیطی، میتوانند بهطور مؤثری در کاهش آلودگی، تعدیل دما و افزایش تنوع زیستی نقش ایفا کنند. از این رو، مکانیابی و طراحی این پارکها با استفاده از رویکردهای علمی و دقیق برای هر منطقه خاص ضروری است. منطقه مارمیشو در آذربایجان غربی به دلیل ویژگیهای خاص اقلیمی و اکولوژیکی بهعنوان منطقهای مناسب برای مطالعه انتخاب شد. این منطقه به دلیل تغییرات اقلیمی، تخریب ها و شرایط ادافیکی خاص نیازمند طراحی پارک جنگلی است که با شرایط اکولوژیکی منطقه تطابق داشته باشد. این تحقیق به تحلیل دادههای میدانی، شناسایی گروههای فلورستیکی و پیشنهاد کاشت گونههای گیاهی بومی و مقاوم به شرایط محیطی منطقه میپردازد. مواد و روشها منطقه مورد مطالعه منطقه مطالعاتی در استان آذربایجان غربی، منطقه دره مارمیشو در 45 کیلومتری شمال غربی شهرستان ارومیه در میان دره ای طولانی به مساحت 184 کیلومتر مربع گردیده و موقعیت آن به عرض 34 درجه و 37 دقیقه تا 37 درجه 36 دقیقه شمالی و به طول 44 درجه 36 دقیقه تا 44 درجه 42 دقیقه شرقی و با ارتفاع 1600-1800 متر از سطح دریا و با شیب 30-60 درصد می باشد. روش مطالعه توسعه پارکهای برونشهری بهویژه در نواحی با ویژگیهای اکولوژیکی خاص نظیر منطقه مارمیشو، نیازمند استفاده از تحلیلهای دقیق محیطی و توصیههای علمی جهت بهبود پوشش گیاهی و رسیدن به اکوسیستم پایدار است. هدف اصلی این تحقیق، مکانیابی مناسبترین عرصه ها برای کاشت گونههای گیاهی بومی و مقاوم به شرایط محیطی خاص منطقه، بهویژه در زمینههای تغییرات اقلیمی و روند تخریبی منطقه است. برای نیل به اهداف تحقیق، از تحلیل تطابقی غیرجهتدار (DCA) برای شناسایی گروههای فلورستیکی و مدل ارزیابی چندمعیاره (MCE) برای تعیین نواحی بهینه برای کاشت استفاده شد. همچنین مدل وزنی خطی (WLC) برای توصیه کاشت گونههای گیاهی بر اساس اولویتهای اکولوژیکی و محیطی منطقه مارمیشو پیشنهاد گردید. در نهایت، نتایج بهدستآمده، راهکارهایی برای بهینهسازی طراحی پارک جنگلی و بهبود پوشش گیاهی منطقه ارائه شد. نتایج تحلیل DCA تحلیل تطابقی غیرجهتدار (DCA) برای شناسایی گروههای فلورستیکی و ارتباط آنها با ویژگیهای محیطی مانند نوع خاک، آلودگی و شرایط رطوبت استفاده شد. این تحلیل به شناسایی الگوهای پوشش گیاهی و گروههای مقاوم به شرایط خاص کمک میکند. نتایج آنالیز DCA حاصل از تجزیه و تحلیل داده های پلات ها، نشان داد که در منطقه مورد مطالعه سه گروه گیاهی دارای خصوصیات اکولوژیکی و نیازهای رویشگاهی مشابهی هستند. مطابق نتایج تحلیل، ضریب تبیین محور اوّل 684/0 و محور دوّم 128/0 شد و با توجه به بالا بودن میزان ضریب تبیین این محورها، این دو محور برای تحلیل و انتخاب گروههای اکولوژیک ناحیه بررسی شدند. مدل ارزیابی چندمعیاره (MCE) مدل ارزیابی چندمعیاره (MCE) برای شناسایی و اولویتبندی مکانهای مناسب برای کاشت گیاهان در پارک استفاده شد. در این مدل، عوامل مختلف نظیرشیب دامنه، جهت دامنه، ارتفاع از سطح دریا، خصوصیات خاکی، سطح اراضی لخت، توده جنگلی با تراکم بالا، توده جنگلی با تراکم کم، بافر فاصله از جاده، بافر فاصله از رودخانه با وزندهی مختلف مورد ارزیابی قرار گرفت. در گام بعدی این تحقیق، پس از مشخص شدن نتایج ارزیابی تناسب چندمعیاره MCE، برای مکانیابی بهینه توسعه پارک و همچنین گروههای اکولوژیکی حاصل از تحلیل DCA، نقشه نهایی با استفاده از همپوشانی با راهبرد ترکیب خطی وزنی WLC، نقشه نهایی به دست آمد. مطابق نقشه، بخش های مشخص شده برای طبقات 4 و 5 مناسب و خیلی مناسب برای توسعه پارک برون شهری با رویکرد اکولوژیکی، شناسایی شدند. بحث در این مطالعه، براساس شاخص های تعیین شده برای مکانیابی محل توسعه فضای سبز برون شهری، موقعیت محل احداث پارک برپایه مدل خطی حاصل از تحلیل سلسله مراتبی AHP، بدست آمد. مدل خطی وزنی به دست آمده در تحلیل سلسله مراتبی، که تلفیقی از همه پارامترهای درنظر گرفته شده است، به شکل زیر شد. Y=0.082X1+0.038X2+0.033X3+0.225X4+0.049X5+0.141X6+0.128X7+0.164X8+0.141X9 با توجه به این مدل و بررسی نقشه های توپوگرافی و شکل زمین منطقه، می توان دید که شرایط پستی و بلندی در منطقه مورد مطالعه دارای شرایط خاص و محدودیت هایی است و منطقه دارای دامنه های پرشیب، مسیرهای آبراهه زیاد است. همچنین با بررسی میدانی و مشاهدات زمینی، مشاهده شد که آثار فرسایش در خاک سطحی در دامنه ها، بالا و آثار برون زد سنگ بستر در قسمت های فاقد پوشش گیاهی، زیاد است. این عوامل طبیعی، انتخاب معیارها یا شاخص های مؤثر در مکانیابی بهینه محل توسعه فضای سبز برون شهری را دچار محدودیت کرده است. در مجموع شاخص ها و معیارهای لازم برای توسعه پارک، در این مطالعه به گونه ای تعیین شد تا با شرایط توپوگرافیکی و شکل زمین منطقه، سازگارتر باشد. تا بتوان با کمترین دخالت و تخریب در ساختار طبیعی آن، این پارک برون شهری را توسعه داد. در این تحقیق، براساس نیازهای رویشگاهی گروههای اکولوژیک حاصل از تحلیل آنالیز تطابقی غیرجهت دار DCA، سه گروه اکولوژیک شامل گونه های مختلف درختی و درختچه ای بومی منطقه، شناسایی و در پلان پارک جنگلی جانمایی شدند. استفاده از گونه های گیاهی بومی و برنامه ریزی صحیح فضای سبز شهری و برون شهری باعث تنوع، زیبایی و ارتقای اکولوژیکی محیط خواهد شد و درنهایت پایداری زیست محیطی اکوسیستم های طبیعی را به همراه خواهد داشت. بنابراین، برنامه ریزی در جهت ایجاد یک فضای سبز پایدار در این منطقه با هدف رسیدن به محیط زیست طبیعی پایدار امری ضروری است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| اکولوژی پارامتری؛ آنالیز تطابقی غیرجهت دار (DCA)؛ مدل ارزیابی چند معیاره MCE؛ تحلیل سلسله مراتبی AHP؛ ترکیب خطی وزنی WLC | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Optimal Site Selection, Design, and Plant Species Planting Recommendations for the Sub-urban Park Based on a Parametric Ecological Approach, Case Study; West Azerbaijan, Marmishoo Region | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Erfan Zolfeghari | ||
| Islamic Azad university, Shabestar Branch, Shabestar | ||
| چکیده [English] | ||
| Introduction With the rapid urban expansion and the increasing need for green spaces to improve environmental conditions, the creation of peri-urban parks, especially in industrial and semi-industrial areas, plays a significant role. These parks, as both recreational and ecological spaces, can effectively contribute to reducing pollution, moderating temperature, and increasing biodiversity. Therefore, site selection and park design using scientific and precise approaches tailored to the specific conditions of each region are essential. The Marmisho region in West Azerbaijan was chosen as a suitable case study due to its unique climatic and ecological characteristics. This area, facing climatic changes, degradation, and specific edaphic conditions, requires a forest park design that aligns with the region’s ecological conditions. This study aims to analyze field data, identify floristic groups, and recommend planting native and climate-resilient plant species suitable for the region's environmental conditions. Materials and Methods Study Area The study area is located in the Marmisho Valley, 45 km northwest of Urmia City, West Azerbaijan. The area spans 184 square kilometers and lies between 34°37′ to 37°36′ north latitude and 44°36′ to 44°42′ east longitude. The elevation ranges between 1600-1800 meters above sea level, with slopes varying from 30% to 60%. Research Methodology The development of peri-urban parks, particularly in areas like Marmisho with unique ecological characteristics, requires precise environmental analyses and scientific recommendations to enhance vegetation cover and achieve a sustainable ecosystem. The main objective of this study is to identify the most suitable areas for planting native and climate-resilient plant species in response to environmental changes and regional degradation. To achieve these goals, Detrended Correspondence Analysis (DCA) was used to identify floristic groups, while Multi-Criteria Evaluation (MCE) was applied to determine optimal zones for planting. Additionally, the Weighted Linear Combination (WLC) model was proposed for planting recommendations based on the ecological and environmental priorities of Marmisho. Ultimately, the results provide strategies for optimizing forest park design and improving the area's vegetation cover. Results DCA Analysis Detrended Correspondence Analysis (DCA) was used to identify floristic groups and their relationship with environmental variables such as soil type, pollution, and moisture conditions. The analysis helps to identify vegetation patterns and groups that are resistant to specific environmental conditions. The DCA results from analyzing the plot data indicated that three plant groups in the study area share similar ecological characteristics and growth needs. The first axis accounted for 68.4% of the variance, while the second axis accounted for 12.8%. Given the high explanatory power of these axes, they were used to identify the ecological groups in the region. Multi-Criteria Evaluation (MCE) The MCE model was used to identify and prioritize suitable locations for planting species in the park. Factors such as slope, aspect, elevation, soil properties, bare land areas, high-density forest stands, low-density forest stands, road distance buffers, and river distance buffers were evaluated with different weightings. After determining the MCE suitability results, the final map was produced by overlapping the data with the WLC method. According to the final map, areas classified into classes 4 and 5 were identified as suitable and highly suitable for peri-urban park development based on ecological principles. Discussion In this study, based on the indicators set for optimal site selection for green space development, the location for the park construction was determined using the linear model derived from the Analytical Hierarchy Process (AHP). The linear weighted model obtained in the hierarchical analysis, which integrates all considered parameters, is as follows: Y = 0.082X1 + 0.038X2 + 0.033X3 + 0.225X4 + 0.049X5 + 0.141X6 + 0.128X7 + 0.164X8 + 0.141X9 Considering this model and examining the topographic maps and landforms, it is evident that the study area's terrain has unique conditions and limitations, such as steep slopes and numerous waterways. Additionally, field observations revealed significant erosion in surface soil on slopes and exposed bedrock in areas devoid of vegetation cover. These natural factors limited the selection of criteria for optimal site selection for peri-urban green space development. Overall, the criteria and indicators necessary for park development were chosen to better match the region's topographic and landform conditions, ensuring the park can be developed with minimal intervention and disruption to its natural structure. Based on the habitat needs of the ecological groups identified from DCA, three ecological groups, including various native tree and shrub species, were identified and integrated into the forest park plan. Using native plant species and properly planning urban and peri-urban green spaces will increase biodiversity, aesthetic value, and ecological improvement of the environment. Ultimately, this will contribute to the long-term environmental sustainability of natural ecosystems. Therefore, planning for a sustainable green space in the region, aiming to achieve a stable natural environment, is essential. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Parametric ecology, Detrended Correspondence Analysis (DCA), Multi-Criteria Evaluation (MCE), Analytic Hierarchy Process (AHP), Weighted Linear Combination (WLC) | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 17 |
||