پیوندهای مفید
آمار
| تعداد نشریات | 22 |
| تعداد شمارهها | 715 |
| تعداد مقالات | 10,285 |
| تعداد مشاهده مقاله | 72,171,771 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 63,907,551 |
بازنمایی تجربه زیسته در نقاشی خودآموخته ایران (خوانش شمایلنگارانه اثر اکرم سر تختی) | ||
| هنرهای کاربردی | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 02 تیر 1405 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22075/aaj.2026.40272.1433 | ||
| نویسنده | ||
| گیتا مصباح* | ||
| استادیار، گروه نقاشی، دانشکده هنرهای تجسمی، دانشگاه هنر شیراز، شیراز، ایران. | ||
| تاریخ دریافت: 13 دی 1404، تاریخ بازنگری: 06 بهمن 1404، تاریخ پذیرش: 14 بهمن 1404 | ||
| چکیده | ||
| در دهههای اخیر توجه به هنر خودآموخته در گفتمانهای معاصر هنر و فرهنگ رشد چشمگیری یافته است؛ هنری که خاستگاه آن نه در نهادهای آکادمیک، بلکه در زیستجهانهای حاشیهای و تجربههای فردی هنرمندان نهفته است. در بستر فرهنگی ایران، هنر خودآموخته، با آن که ظرفیت بالایی برای تحلیل لایههای فرهنگی، اسطورهای، روانی و زیباشناختی دارد، کمتر موضوع مطالعات نظاممند قرار گرفته است. این پژوهش با تمرکز بر آثار نقاشی اکرم سر تختی، هنرمند خودآموخته ایرانی، میکوشد به این پرسش پاسخ دهد که چگونه تجربه زیسته، حافظه جمعی و ناخودآگاه فرهنگی در قالب نمادهای تصویری در آثار هنرمندان خودآموخته بازنمایی میشود و این ساختارهای معنایی از چه طریقی قابل خوانش و تفسیر هستند. هدف اصلی پژوهش، واکاوی جهانبینی نهفته در آثار سر تختی و نشاندادن این نکته است که هنر خودآموخته، فراتر از تعاریف تقلیلگرایانهی «بیقاعدگی» یا «خامدستی»، واجد نظمی نمادین و ساختارمند است. چارچوب نظری پژوهش مبتنی بر روش آیکونولوژی اروین پانوفسکی و در تلفیق با مفاهیم پدیدارشناسانة تجربة زیسته، بدنمندی و تخیل پیشاکلامی شکلگرفته است. روش پژوهش کیفی و توصیفی– تحلیلی است و جامعه آماری شامل 40 اثر اکرم سر تختی است که پس از دستهبندی آثار، یک نمونهی شاخص با انتخاب هدفمند بهعنوان نمونة اصلی مورد تحلیل آیکونولوژیک قرار گرفته است. یافتهها نشان میدهند که اثر با ساختاری موزاییکی و بدنمند، تجربههای زیسته، حافظهی جمعی، زمان اسطورهای و روزمره و تخیل کودکانه را در قالبی نشانهشناختی و غیرخطی درهم میتند. با زبانی شهودی، زنانه و اسطورهمحور، از رهگذر تخیل ناب، اسطورهزایی و اسطورهزدایی و نقد وضعیت درحاشیهبودگی به تولید معنایی چندلایه و مقاومتی دست مییابد. حضور نمادهای آیینی، فرمهای بومی، و شخصیتهایی چون دلقک و مادر اسطورهای، بیانگر نگاهی بدنمند، زنانه و غیررسمی به هستی است که در برابر گفتمانهای هژمونیک ایستادگی میکند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| نقاشی خودآموخته؛ آیکونولوژی؛ تجربه زیسته؛ بدنمندی؛ پانوفسکی؛ اکرم سر تختی | ||
| موضوعات | ||
| رشته ها و زمینه های گوناگون هنر معاصر | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Representation of Lived Experience in Iranian Outsider Art (An Iconological Reading of a Work by Akram Sartakhti) | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Gita Mesbah | ||
| Assistant Professor, Department of Painting, Faculty of Visual Arts, Shiraz University of Art, Shiraz, Iran. | ||
| چکیده [English] | ||
| In recent decades, outsider art has increasingly attracted scholarly attention within contemporary art and cultural discourse, particularly as dominant narratives of art history and artistic legitimacy are being critically reassessed. Unlike academically trained art, which is produced and validated within institutional frameworks, outsider art emerges from marginal, personal, and often socially peripheral lifeworlds. Its visual language is shaped less by formal instruction than by lived experience, embodied perception, and culturally embedded imagination. As such, outsider art offers a critical site for examining how subjective experience intersects with collective memory, myth, and symbolic structures. Despite this analytical potential, outsider art remains significantly under-theorized in the Iranian context. Iranian art historical scholarship has largely focused on canonical modern movements, formally trained artists, and stylistic genealogies, leaving self-taught artistic practices at the margins of academic inquiry. Consequently, outsider art has often been interpreted through reductive lenses—such as spontaneity, raw expression, or aesthetic naïveté—rather than approached as a coherent visual system capable of producing structured meaning. This absence of sustained theoretical engagement has limited our understanding of how symbolic forms operate within self-taught artistic practices in Iran. This study addresses this gap by focusing on the paintings of Akram Sartakhti, a self-taught Iranian artist, in order to explore how lived experience, collective memory, and the cultural unconscious are visually articulated through symbolic imagery. Rather than treating symbols as purely intuitive or decorative elements, the research approaches them as carriers of meaning. They participate in an internally coherent semiotic logic. The central aim of the study is to uncover the embedded worldview informing Sartakhti’s work and to demonstrate that outsider art constitutes a structured symbolic language, extending beyond simplified notions of “rawness” or lack of form. The theoretical framework of the research is grounded in Erwin Panofsky’s iconological analysis, which enables a movement from pre-iconographical description to iconographical identification and, ultimately, to iconological interpretation. This model is complemented by phenomenological perspectives, particularly the concept of lived experience (Van Manen), embodiment (Merleau-Ponty), and pre-linguistic imagination (Maclagan). The integration of iconology and phenomenology allows the artwork to be examined simultaneously as a visual structure and as an embodied, experiential text rooted in cultural and psychological processes. Methodologically, the study adopts a qualitative and descriptive-analytical approach. The research corpus consists of forty paintings by Sartakhti, which were thematically categorized to identify recurring motifs, compositional strategies, and symbolic patterns. From this corpus, one representative work was purposefully selected for in-depth iconological analysis. This focused examination enables a detailed reading of symbolic relationships while remaining grounded in the broader thematic context of the artist’s oeuvre. The findings indicate that the selected artwork operates as a mosaic-like embodied text in which multiple symbolic layers coexist and interact. Fundamental dualities—such as life and death, feminine and masculine, and tradition and modernity—are not resolved but held in a state of productive tension. The visual language of the work is sensory, myth-oriented, and distinctly feminine in its emphasis on corporeality, rhythm, and cyclical imagery. Meaning is generated not through linear narration but through accumulative symbolic density, drawing on processes of myth-making, myth-deconstruction, and imaginative recombination. Ultimately, this study argues that outsider art in Iran should be understood not as an expression of aesthetic deficiency or marginal eccentricity, but as a coherent symbolic and semiotic system grounded in lived experience and cultural memory. By applying an integrated iconological and phenomenological framework, the research contributes to a more rigorous theoretical understanding of self-taught artistic practices and opens new pathways for interpreting marginal visual cultures within contemporary Iranian art discourse. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Outsider Painting, Iconology, Lived Experience, Embodiment, Panofsky, Akram Sartakhti | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 56 |
||