پیوندهای مفید
آمار
| تعداد نشریات | 21 |
| تعداد شمارهها | 687 |
| تعداد مقالات | 9,985 |
| تعداد مشاهده مقاله | 70,957,399 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 62,422,645 |
بازتاب گفتمانهای مشروعیتِ حکومتهای ایرانی در معماری و تزیینات آستان قدس رضوی | ||
| هنرهای کاربردی | ||
| دوره 3، شماره 1 - شماره پیاپی 9، خرداد 1402، صفحه 23-42 اصل مقاله (934.88 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22075/aaj.2023.31205.1186 | ||
| نویسنده | ||
| سعید امیرحاجلو* | ||
| گروه باستان شناسی،دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران | ||
| تاریخ دریافت: 18 تیر 1402، تاریخ بازنگری: 29 تیر 1402، تاریخ پذیرش: 06 شهریور 1402 | ||
| چکیده | ||
| بیان مسأله: گسترش حرم مطهر رضوی از سده سوم هجری در پی دفن پیکر مطهر امام رضا (ع) در سناباد نوغان آغاز و مدفن امام (ع) به کانونی برای شکلگیری شهر مشهد در نزدیکی طوس باستان تبدیل شد. پس از آن، حکّام و رجال با اهداف مختلف و خاص، از بازسازی حرم و آراستن آن حمایت کردند. اما مسأله اصلی، زمینهها و محرّکهای مهم برای توجه به معماری و تزیینات آستان قدس است. پرسش: پرسش اینست که اهتمام در بازسازی بناهای حرم و آراستنِ آن با زینتهای معمارانه، چه نقشی در مشروعیت سلاطین داشته و گفتمانهای مشروعیتِ حاکمان دوران اسلامی، چگونه در معماری و تزیینات آستان قدس نمود یافته است؟ فرضیه: بر پایه پرسش فوق، این فرضیه مطرح شده که سلاطین سنّی و شیعه ایران، پایههای مشروعیتِ حکومت خود را استوار بر جایگاه امام رضا (ع) در باور جامعه میدیدند و با بازسازی یا آراستن حرم و اتصال و پیوند با خاندان امامت، در پی کسب مشروعیت در نزد عموم بودند. هدف: اهداف مقاله، نشان دادن جایگاه حضرت رضا (ع) در نزد سلاطین شیعه و سنّی ایران و نقش معماری و تزیینات آستان قدس در مشروعیتبخشی به حکومتهای ایرانی است. روش: دادهها به روش اسنادی گردآوری شده و به تحلیل نقش حاکمان سنّی و شیعه در روند گسترش حرم و آرایههای معماری آن و مشروعیتخواهی آنان در سایة توسعة معماری و تزیینات آستان قدس پرداخته شدهاست. نتیجهگیری: نتایج نشان میدهد در گفتمان مشروعیت سیاسی و مذهبی حاکمان، شخصیت امام رضا (ع) و مدفن او جایگاه محوری داشت و توسعه معماری و تزیینات آن، ابزار و روشی برای کسب مشروعیت محسوب میشد. افزون بر سلاطین شیعه، برخی از متعصبترین سلاطین سنّیمذهب نیز با آگاهی از مشروعیت ولایت امام نزد عموم مردم به ساخت یا بازسازی بناهای حرم و آراستنِ آن اقدام نمودهاند تا مشروعیت سیاسی و دینی حکومت را تضمین نمایند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| معماری آستان قدس رضوی؛ تزیینات حرم امام رضا (ع)؛ سلاطین سنّی و شیعه؛ مشروعیت سیاسی؛ مشروعیت دینی | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| The Appearance of the Legitimacy Discourses of Iran’s Islamic Governments in the Architecture and Ornaments of Astan-e Quds-e Razavi | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Saeed Amirhajloo | ||
| Assistant Professor, Department of Archaeology, Faculty of Humanities, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| After the burial of Imam Reza (PBUH) in Sanabad at Noghan during the third century AH, the development of the holy shrine of Razavi began. The tomb became a center for the formation of the city of Mashhad near ancient Tus. During the later centuries, rulers and governors supported the development of the holy shrine and its architectural ornaments. The questions in the article are: What was the relationship between the architecture of the holy shrine and the political and religious legitimacy of the sultans? In other words, how are the discourses of the legitimacy of the Islamic rulers, including political and religious legitimacy, manifested in the architecture and ornaments of Astan-e Quds-e Razavi? Two purposes have been pursued in this paper. The first is to explain the position and importance of Imam Reza (PBUH) and his guardianship among the Shiite and Sunni kings of Iran. The second one is to show the influence of Astan-e Quds-e Razavi on the legitimacy of the governments. Therefore, the process of building formation was studied. Then the role of Sunni and Shiite rulers was analyzed in the development of the shrine, and it was explained that they appealed to Astan-e Quds to gain legitimacy. The results show that in the discourse of the political and religious legitimacy of Islamic rulers, the personality of Imam Reza (PBUH) and his tomb in Khorasan had a central position. Therefore, the development of architecture and its ornaments was considered as a tool and method for gaining legitimacy. In this way, in addition to the Shiite sultans, some of the most fanatical Sunni sultans were also aware of the legitimacy of the Imam's rule in the eyes of the people, and they built or renovated the buildings of the holy shrine and decorated it with architectural ornaments in order to gain political and religious legitimacy and to guarantee their rule. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Architecture of Astan-e Quds-e Razavi, Ornaments of The Imam Reza Shrine, Sunni and Shiite Sultans, Political Legitimacy, Religious Legitimacy | ||
| مراجع | ||
|
- آیتاللهی، حبیبالله، عابددوست، حسین (1393)، بررسی مفاهیم نمادین درخت، سبو و قندیل در محراب زرینفام آستان قدس رضوی باتوجهبه آیات قرآن کریم، آستان هنر، 8: 34-28.
- ابنبابویه، محمدبنعلی (1389)، عیون اخبارالرضا(ع)، ترجمۀ محمدصالح بن محمدباقر قزوینی، قم: مسجد مقدس جمکران.
- ابنبطوطه (1361)، سفرنامه. ج1، ترجمۀ محمدعلی موحد، تهران: علمی و فرهنگی.
- ابنحوقل، محمد (1345)، صورة الارض، ترجمۀ جعفر شعار، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
- ابوالحمد، عبدالحمید (1384)، مبانی سیاست، ج1، تهران: توس.
- اسکندربیک ترکمان (1364)، تاریخ عالمآرای عباسی، ج2، تصحیح شاهرودی، تهران: نشر طلوع.
- اسکندری، علی (1378)، حرم امامرضا(ع) در گذر تهاجمات، مجلۀ زائر، 6(55 و 56): 79-78.
- اعتضادپور، علی (1344)، ابنیۀ آستان قدس رضوی، نامۀ آستان قدس، 20: 75-65.
- اعتمادالسلطنه، محمدحسنخان صنیعالدوله (1362)، مطلعالشمس؛ در تاریخ و جغرافیاى مشروح بلاد و اماکن خراسان، با مقدمه و فهارس و اهتمام تیمور برهان لیمودهی، تهران: یساولی (فرهنگسرا).
- باسورث، کلیفورد ادموند (1362)، تاریخ غزنویان، ترجمۀ حسن انوشه، تهران: امیرکبیر.
- بینش، تقی (1347)، سنگاب خوارزمشاهی، نامۀ آستان قدس رضوی، 38: 108-75.
- بیهقی، محمدبنحسین (1374)، تاریخ بیهقی، ج2، بهکوشش خلیل خطیب رهبر، تهران: مهتاب.
- پوپ، آرتور اوپهام (1346)، حرم مطهر حضرت رضا(ع) در مشهد، ترجمۀ محمدعلی صبوری، نامۀ آستان قدس، 29 و 30: 97-84.
- تتوی، احمدبننصرالله (1382)، تاریخ الفی (تاریخ هزارسالۀ اسلام)، ج7، تصحیح غلامرضا طباطبایی مجد، تهران: علمی و فرهنگی.
- جلالیان، سعیده (1398)، ضریح نگیننشان مرقد امامرضا(ع)؛ موقوفهای از دورۀ افشاریه، فصلنامۀ علمی فرهنگ رضوی، 7(4): 109-77.
- حسینی، علیبنناصر (1380)، زبدةالتواریخ؛ اخبار امرا و پادشاهان سلجوقی، تصحیح محمد نورالدین، ترجمۀ رمضانعلی روحالهی، تهران: ایل شاهسون بغدادی.
- رحیمزاده تبریزی، ملوسک، حاتم، غلامعلی، خزایی، محمد، عارف، محمد (1400)، تحلیلی بر مضامین کتیبههای مذهبی ایوانهای صحن عتیق حرم مطهر رضوی، فصلنامۀ نگره، 60: 139-123.
- رضوان، محمدحسن (1342)، ابنیۀ آستان قدس رضوی؛ ساختمان کتابخانه، نامۀ آستان قدس، 14: 71-66.
- ــــــــــــــــــــــــــ (1341)، ابنیۀ آستان قدس رضوی؛ آرامگاه شیخ بهایی، نامۀ آستان قدس، 11: 60-55.
- رفیعی، امیرتیمور (1381)، سیاست مذهبی شاهرخ تیموری، نخستین همایش ملی ایرانشناسی، تهران: 278-265.
- زنگنه، ابراهیم (1380)، حرم مطهر رضوی و رویدادهای مهم آن، نشریۀ مشکوه، 72 و 73: 135-121.
- زینلی، غلامحسین (1386)، امامت و امامان(ع) در صحاح و برخی منابع معتبر اهل سنّت، مجلۀ الهیات و حقوق، 24: 154-129.
- سقایی، سارا، بهروزیپور، حسین (1396)، نقش کتیبهنگاری بناها در ترویج اندیشههای مذهبی و مشروعیت حاکمان صفوی (مطالعۀ موردی بناهای اصفهان و اردبیل و مشهد)، فصلنامۀ شیعهشناسی، 58: 228-185.
- سلطانی، علیاصغر، یحیایی، سبحان (1389)، تحلیلی بر بازنمود گفتمان مشروعیت وبری در متن رسانهای؛ مطالعۀ موردی مستند سفر انقلابی، مطالعات فرهنگی و ارتباطات، 19: 184-161.
- شاردن، ژان (1375)، سفرنامه، ترجمۀ اقبال یغمایی، تهران: توس.
- شایستهفر، مهناز (1389)، بررسی مضمونی کتیبههای گنبد االلهوردیخان در حرم مطهر امامرضا(ع)، کتاب ماه هنر، 140: 89-78.
- شجاعیزند، علیرضا (1375)، سلسلههای اسلامی در ایران و مسئله مشروعیت، حکومت اسلامی، 1(2): 206-168.
- صالحی کاخکی، احمد، تقوینژاد، بهاره (1396)، پژوهشی بر تزیینات معماری دورۀ غزنوی، پژوهشهای تاریخی، 36: 118-91.
- صحراگرد، مهدی (1392)، شاهکارهای هنری در آستان قدس رضوی، کتیبههای مسجد گوهرشاد، مشهد: مؤسسۀ آفرینشهای هنری آستان قدس رضوی.
- ـــــــــــــــــ (1395)، شاهکارهای هنری در آستان قدس رضوی، کتیبههای صحن عتیق، مشهد: مؤسسۀ آفرینشهای هنری آستان قدس رضوی.
- ـــــــــــــــــ (1396)، شاهکارهای هنری در آستان قدس رضوی، کتیبههای صحن آزادی، مشهد: مؤسسۀ آفرینشهای هنری آستان قدس رضوی.
- عطاردی، عزیزالله (1380)، منابع موقوفات آستان قدس رضوی و فهرست واقفان مشهد مقدس، وقف میراث جاویدان، 35 و 36: 128-115.
- ـــــــــــــــــ (1371)، تاریخ آستان قدس رضوی، مشهد: عطارد.
- قصابیان، محمدرضا (1380)، ضریح مطهر امامرضا علیهالسلام و پیشینۀ آن، مجلۀ مشکوه، 72 و 73: 120-103.
- کیانی، محمدیوسف، کریمی، فاطمه، قوچانی، عبدالله (1362)، مقدمهای بر هنر کاشیگری ایران، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ادارهکل موزهها و موزۀ رضا عباسی.
- لاکهارت، لارنس (1345)، مشهد، ترجمۀ عباس سعیدی، جستارهای ادبی، 6 و 7: 139-123.
- لمتون، آن، کی، اس (1379)، نظریۀ دولت در ایران، ترجمۀ چنگیز پهلوان، تهران: گیو.
- مظاهری، علی (1353)، آستانۀ رضوی و شیعه در حدود 400 هجری، فلسفه و کلام؛ معارف اسلامی، 19: 19-1.
- مقری، علیاصغر (1359)، بناهای تاریخی خراسان، مشهد: ادارهکل فرهنگ و هنر خراسان.
- مؤتمن، علی (1339)، ابنیۀ آستان قدس رضوی، نامۀ آستان قدس، 1: 59-49.
- ـــــــــــــــــ (1340)، ابنیۀ آستان قدس (صحن جدید)، نامۀ آستان قدس، 8: 62-56.
- ـــــــــــــــــ (1348)، راهنما یا تاریخ آستان قدس رضوی، تهران: چاپخانۀ بانک ملّی.
- مولوی، عبدالحمید، مصطفوی، محمدتقی، شکورزاده، ابراهیم (1388)، سیر تحول معماری و توسعه آستان قدس رضوی، ترجمۀ رجبعلی یحیایی، مجلۀ وقف میراث جاویدان، 17(65): 49-32.
- مولوی، عبدالحمید (1344)، تاریخ بنای حرم مطهر، نامۀ آستان قدس، 20: 114-103.
- مولوی، عبدالحمید، شهرستانی، محمدعلی (1344)، نظری به حریم پاک امام، نامۀ آستان قدس، 20: 120-103.
- میرزایف، عبدالغنی (1353). تصویر شهر مشهد و حرم مطهر امامرضا(ع) در سفرنامۀ واضح. مطالعات اسلامی، 12، 1-13.
- نعمتی، بهزاد (1391)، کتیبۀ آیهالکرسی علیرضا عباسی در موزۀ آستان قدس رضوی، آستان هنر، 1: 19-16.
- وحیدیان، تقی (1342)، کتیبههای آستان قدس؛ کتیبه ازارۀ دارالسعاده، نامۀ آستان قدس، 15: 62-57.
- همدانی، خواجه رشیدالدین فضلالله (1368)، تاریخ مبارک غازانی، بهاهتمام کارل یان، اصفهان: پرسش.
- ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ (1373)، جامعالتواریخ رشیدی، ج2، تصحیح محمد روشن و مصطفی موسوی، تهران: البرز.
- هیرادفر، انسیه، ستاریوند، ملیحه، جولایی، شیرین (1399)، سیر تحول ساختار کالبدی حرم مطهر رضوی و بافت پیرامون آن از زمان گذشته تا معاصر، پژوهشهای نوین علوم جغرافیایی، معماری و شهرسازی، 3(24): 308-281.
- هیلنبرند، روبرت (1387)، معماری اسلامی؛ شکل، کارکرد و معنی، ترجمۀ باقر آیتاللهزاده شیرازی، چ4، تهران: روزنه.
- یوسفی، صفر (1387)، سیاست مذهبی در دورۀ نخست حکومت غزنوی، فصلنامۀ فقه و تاریخ تمدن، 4(15): 158-141. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,037 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 509 |
||