پیوندهای مفید
آمار
| تعداد نشریات | 22 |
| تعداد شمارهها | 717 |
| تعداد مقالات | 10,307 |
| تعداد مشاهده مقاله | 72,269,780 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 63,999,677 |
مطالعه تطبیقی آرایههای گیاهی در قالیهای دوره صفوی و قاجار | ||
| هنرهای کاربردی | ||
| مقاله 1، دوره 4، شماره 1 - شماره پیاپی 13، خرداد 1403، صفحه 5-34 اصل مقاله (4.14 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله علمی- پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22075/aaj.2024.34513.1262 | ||
| نویسندگان | ||
| محمد امین حاجی زاده* 1؛ سیدرضا حسینی2؛ علی اصغر شیرازی3؛ مهدی کشاورز افشار4؛ ایمان زکریایی کرمانی5 | ||
| 1مربی، گروه فرش، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران. | ||
| 2دانشیار، گروه نقاشی، دانشگاه شاهد، تهران، ایران. | ||
| 3دانشیار، گروه پژوهش هنر، دانشگاه شاهد، تهران، ایران . | ||
| 4استادیار، گروه پژوهش هنر، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران. | ||
| 5دانشیار، گروه صنایع دستی، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران . | ||
| تاریخ دریافت: 01 تیر 1403، تاریخ بازنگری: 31 شهریور 1403، تاریخ پذیرش: 01 مهر 1403 | ||
| چکیده | ||
| آرایه های قالی شامل مجموعه ی متنوعی از نقوش گیاهی، جانوری، انسانی و تجریدی است. گستردگی نقوش گیاهی بیش از سایر انواع دیگر است چرا که تنوع آن به گستردگی نقوش گیاهی موجود در طبیعت، به انضمام نقوش گیاهی تجریدی و در قالبهای گردان و شکسته است. انواع آرایههای گیاهی به صورت کلی شامل گونههای اسلیمی، ختائی، گلوبوته، درخت و گل فرنگ است. این پژوهش با هدف بررسی و شناسایی انواع نقوش گیاهی در قالیهای صفوی و قاجار و روند و چگونگی تحولات آن از دوران صفوی تا قاجار و همچنین تحلیل ورود گونههای جدید گیاهی به قالیهای دوره قاجار صورت گرفته است. بر این مبنا سؤالات اصلی پژوهش حاضر اینگونه است؛ 1- آرایههای گیاهی منقوش در قالیهای صفوی و قاجار، دارای چه ویژگیهایی هستند؟ 2- چه تحولاتی در نقوش گیاهی قالیهای دوره صفوی تا دوره قاجار پدید آمده است؟ روش تحقیق از منظر نوع، بنیادی، از نظر ماهیت، توصیفی و از نظر مسئله ی پژوهش، توصیفی- تحلیلی و تطبیقی و روش گردآوری دادهها، اسنادی بوده است. نتایج نشان میدهد که نقوش گیاهی مورد استفاده در قالیهای دوره صفوی شامل گونههای متعددی بوده و به تدریج بر غنای آن افزوده شده و در قالیهای سدههای بعد و دورهی قاجار، با تغییراتی در فرم، اندازه، رنگ و ساختار تکرار شده است. این تحولات در بازه ی زمانی مذکور، بیش از همه متأثر از اوضاع و احوال اجتماعی و شرایط فرهنگی رایج بوده است. در دوره صفوی، بیش از همه اراده ی شاهانه، مراودات خارجی و نقش مذهب در شکل گیری ساختارهای طرح و نقش پردازی مؤثر بوده و در دورهی قاجار با تأثیر از شرایط فرهنگی، تحولاتی ذیل تأثیرات انسانگرایی، طبیعتگرایی و مظاهر نوین تمدن و فرنگیمآبی به وقوع پیوست و این تحولات منجر به بروز عناصر تازه و غنیتر شدن گنجینه نقوش قالی شده است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| دوره صفوی؛ دوره قاجار؛ قالی؛ آرایه ها؛ عناصر گیاهی | ||
| موضوعات | ||
| رشته ها و زمینه های گوناگون هنر معاصر | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Comparative Study of Plant Motifs in Safavid and Qajar Carpets | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Mohamad Amin Hajizadeh1؛ Seyed Reza Hoseini2؛ Ali Asghar Shirazi3؛ Mehdi Keshavarz Afshar4؛ Iman zakariaei Kermani5 | ||
| 1Instructor, Carpet Group, Birjand University, Birjand, Iran. | ||
| 2Associate Professor,, Painting Department, Shahed University, Tehran, Iran. | ||
| 3Associate Professor, Art Research Department, Shahid University, Tehran, Iran. | ||
| 4Assistant Professor, Art Research Department, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran. | ||
| 5Associate Professor, Handicrafts Department, Isfahan Art University, Isfahan, Iran. | ||
| چکیده [English] | ||
| Carpet arrays include a diverse collection of plants, animals, humans and abstract motifs. The breadth of plant motifs is greater than other types because its variety is as wide as the plant motifs found in nature, incorporating abstract plant motifs and in rotating and broken formats. The types of plant arrays generally include Islamic species, Khatai, flowers and bushes, trees and flowers. The study aim is to examine and identify the types of plant motifs in Safavid and Qajar carpets, as well as the trends and how they evolved from the Safavid to Qajar periods, also the entry of new plant species into Qajar period carpets. Based on this, the main questions in this study are: 1-What are the characteristics of the plant arrays engraved in Safavid and Qajar carpets? 2-What changes have emerged in the plant motifs of carpets from the Safavid period to the Qajar period? This research method is descriptive and comparative in terms of type. The method of data collection is library methods. The results show that the plant motifs used in the Safavid period carpets consist of several species and gradually added to its richness, and were repeated in the carpets of the later centuries and the Qajar period, with changes in shape, size, color and structure. These developments over the period have been most affected by the common social and cultural conditions. In the Safavid period, most of all, the royal will, Foreign Relations and the role of religion in the formation of design structures and role-making were effective, and in the Qajar period, with the influence of cultural conditions, developments were made under the effects of humanism, naturalism and the new manifestations of civilization and blue frangim. These developments led to the emergence of new elements and the enrichment of the treasure of carpet motifs. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Safavid Period, Qajar Period, Carpet, Motifs, Plant Elements | ||
| مراجع | ||
|
- قرآن کریم.
- آذرپاد، حسن؛ حشمتیرضوی، فضل الله (1372)، فرشنامه ایران، تهران: موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی (پژوهشگاه).
- اربابی، بیژن (۱۳۹5)، رساله دکتری پژوهش هنر، گفتمان باغ ایرانی و تأثیر آن بر فرش دوره صفوی و قاجار، دانشگاه هنر اصفهان.
- آژند، یعقوب (۱۳۹۳)، هفت اصل تزئینی هنر ایران، تهران: پیکره.
- آقامیری، امیرهوشنگ (1382)، آموزش اسلیمی، تهران: کمال هنر.
- اقدسیه، هادی (1336)، طرح ختایی، مجله نقش و نگار، 1(3): ٣6-٣0.
- ایزدی، عباس (1397)، رساله دکتری پژوهش هنر، نمود اقتدار صفویان در هنر قالیبافی، دانشگاه تربیت مدرس.
- پوپ، آرتور آپهام؛ اکرمن، فیلیس (1387)، سیری در هنر ایران از دوران پیش از تاریخ تا امروز، گروه مترجمان، تهران: علمی فرهنگی.
- حصوری، علی (۱۳۸۹)، مبانی طراحی سنتی در ایران، تهران: چشمه.
- دادگر، لیلا (1380)، قالیهای تصویری موزه قالی ایران، اداره کل آموزش، تهران: انتشارات و تولیدات فرهنگی.
- دوبوکور، مونیکا (۱۳۸3)، رمزهای زنده جان، ترجمه جلال ستاری، تهران: مرکز.
- رضوی، سید ابوالفضل (۱۳۸۷)، مروری بر تاریخچه چاپ در ایران، کتاب ماه تاریخ و جغرافیا، 10(125): ۲۷- ۲۲.
- ژوله، تورج (1392)، شناخت قالی، برخی مبانی نظری و زیرساختهای فکری، تهران: انتشارات یساولی.
- شادلو، داود (1396)، رساله دکتری پژوهش هنر، تحلیل دسته بندی های موجود در طرح و نقش فرش ایران، دانشگاه شاهد.
- شجاع نوری، نیکو (1385)، درخت نقشی بر فرش رویی بر عرش، فصنامه گلجام، 1(3): 51-66.
- شعبانی خطیب، صفرعلی (1387)، فرهنگنامه تصویری آرایه و نقشههای فرش ایران و جهان، تهران: سپر اندیشه.
- شهدادی، جهانگیر (1392)، گل و مرغ (دریچه ای بر زیبایی شناسی ایرانی)، تهران: ناشر کتاب خورشید.
- صباغ پور آرانی، طیبه؛ شایسته فر، مهناز (1388)، بررسی طرحها و نقوش قالیهای قاجار موجود در موزه فرش، 3(14): 112-89.
- قوامی ماسوله، سیده حانیه؛ منتظری هدشی، منا؛ شریفی سلطانی، نازنین (1395)، بررسی چگونگی ورود طرح گل فرنگ به تزئینات معماری و مقایسه تطبیقی این طرح با فرش های دستباف در دوره قاجار، چهارمین کنفرانی بینالمللی پژوهش در علوم و تکنولوژی، روسیه.
- کمندلو، حسین (1388)، نگاهی به قالیهای محرابی موزه فرش آستان قدس رضوی، مجله نگره، 7(12): 18-39.
- کونل، ارنست (۱۳۴۷)، هنر اسلامی، ترجمه هوشنگ طاهری، تهران: ابن سینا.
- کونل، ارنست (1368)، اسلیمی و ختائی، گلهای شاهعباس: نگرشی بر سوابق تاریخی سه نگاره تزئینی، تهران: نشر یساولی.
- ماچیانی، حسنعلی (1380)، آموزش گل و مرغ، مرغان تسبیح گو، طراحی گونه های پرنده در نقاشی ایرانی، تهران: یساولی.
- مهدوی شهری، نگین السادات (1393)، پایان نامه کارشناسی ارشد ارتباط تصویری، مطالعه تطبیقی نقوش گیاهی قالیهای صفوی و قاجار، دانشگاه آزاد اسلامی تهران.
- ندیم، فرناز (1386)، نگاهی به نقوش تزیینی در هنر ایرانی، مجله هنر، 4(10): 14-19.
- هیل، درک؛ گرابار، الگ (1375)، معماری و تزئینات اسلامی، تهران: علمی فرهنگی.
- یاحقی، محمد جعفر (1388)، فرهنگ اساطیر و داستانوارهها در ادبیات فارسی، تهران: فرهنگ معاصر.
- Eiland, Murray. L (1999), Oriental Carpet and Textile Studies, California. International conference on Oriental carpets Danville. (Volume5), Part 2. - URL1:https://nazmiyalantiquerugs.com/antique-rugs/persian-rugs/isfahan-rugs/rare-17th-century-large-antique-persian-isfahan-rug-70804 Accessed at 2023.10.5 - URL2:https://tweetna.ir/Tweet/100031982109/%D8%AA%D9%88%DB%8C%DB%8C%D8%AA%D8%B1 Accessed at 2023.08.06 - URL3:https://rugrabbit.com/content/classical-safavid-carpets-metropolitan-museum-art-new-york Accessed at 2023.10.5 - URL4:https://www.metmuseum.org/art/collection/search/452066?ft=carpet&offset=40&rpp=40&pos=45 Accessed at 2022.06.5 - URL5:http://www.azerbaijanrugs.com/safavid/safavid_carpet6_isfahan.htm Accessed at 2023.11.5 - URL6:https://www.metmuseum.org/art/collection/search/452190?ft=carpet&offset=440&rpp=40&pos=465 Accessed at 2023.03.11 - URL7:https://nazmiyalantiquerugs.com/antique-rugs/persian-rugs/isfahan-rugs/antique-16th-century-persian-safavid-salting-rug-48639/ Accessed at 2023.06.10 - URL8:https://www.jozan.net/oriental-rugs-textiles/persian-rugs/safavid-carpets/ Accessed at 023.09.01 - URL9:https://hali.com/news/sothebys-new-york-carpet-sale-good-for-all/9104-lot-143-the-bernheimer-vase-carpet-fragment-2 / Accessed at 2023.06.10 - URL10:https://www.christies.com.cn/lot/a-safavid-vase-carpet-kirman-south-east 6445731/?intObjectID=6445731&lid=1 Accessed at 2023.06.10 - URL11:https://www.metmuseum.org/art/collection/search/450510 Accessed at 2023.06.12 - URL12:https://www.metmuseum.org/art/collection/search/448586 Accessed at 2022.12.21 - URL13:http://www.azerbaijanrugs.com/safavid/safavid_carpet5_vase.htm Accessed at 2023.09.15 - URL14:https://www.metmuseum.org/art/collection/search/451494?ft=carpet&offset=0&rpp=40&pos=7 Accessed at 2023.03.12 - URL15:https://rugrabbit.com/content/classical-safavid-carpets-metropolitan-museum-art-new-york Accessed at 2023.10.5 - URL16:https://www.kollerauktionen.ch/en/117545-0013-----1152-TEHERAN-antik.-1152_30852.html?RecPos=57 Accessed at 2023.10.09 - URL17:https://www.1stdibs.com/furniture/rugs-carpets/persian-rugs/antique-tabriz-carpet-fine-oriental-rug-hand-made-red-royal-blue-persian-rug/id-f_5347153 /Accessed at 2023.10.11 - URL18:https://www.1stdibs.com/furniture/rugs-carpets/persian-rugs/antique-kerman-carpet-handmade-persian-rug-wool-carpet-blue-beige-peach/id-f_8290223 Accessed at 2023.10.5 - URL19:https://www.1stdibs.com/furniture/rugs-carpets/persian-rugs/antique-fine-tabriz-carpet/id-f_30594932/ Accessed at 2023.10.17 - URL20:https://www.1stdibs.com/furniture/rugs-carpets/persian-rugs/19th-century-antique-persian-sultanabad-15x19-tan-rust-blue-handmade-rug/id-f_27758012 Accessed at 2023.08.1 - URL21:https://www.1stdibs.com/furniture/rugs-carpets/persian-rugs/antique-1870s-persian-sultanabad-rug-8x10/id-f_725114/ Accessed at 2023.08.06 - URL22:https://www.1stdibs.com/furniture/rugs-carpets/persian-rugs/shabby-chic-antique-persian-kerman-rug-size-9-ft-10-x-14-ft-4/id-f_17783292 Accessed at 2023.08.04 - URL23:https://www.1stdibs.com/furniture/rugs-carpets/persian-rugs/1870s-persian-garrus-bijar-carpet-810-x-238-270-x-720-cm/id-f_15800272 Accessed at 2023.08.04 - URL24:https://www.1stdibs.com/furniture/rugs-carpets/persian-rugs/antique-kerman-carpet-persian-handmade-oriental-rug-red-blue-allover/id-f_852879/ Accessed at 2023.09.29 - URL25:https://www.1stdibs.com/furniture/rugs-carpets/persian-rugs/antique-persian-serapi-carpet-handmade-wool-oriental-rug-ivory-light-blue/id-f_17471352/ Accessed at 2023.09.26 - URL26:https://www.1stdibs.com/furniture/rugs-carpets/persian-rugs/late-19th-century-antique-persian-bijar-rug/id-f_5761373/ Accessed at 2023.09.28 - URL27:https://www.1stdibs.com/furniture/rugs-carpets/persian-rugs/antique-persian-gold-blue-tabriz-hunting-design-rug-birds-animals-c-1900/id-f_20582842 Accessed at 2023.09.28 - URL28:https://www.1stdibs.com/furniture/rugs-carpets/persian-rugs/antique-persian-isfahan-rug-golden-field-floral-details-circa-1910s/id-f_20683402 Accessed at 2023.09.5 - URL29:https://artchart.net/fa/artists/unknown/artworks/oyZbB Accessed at 2023.06.10 - URL30:https://www.kollerauktionen.ch/en/301803-0007-----1154-ISFAHAN-alt.-1154_44129.html?RecPos=127 Accessed at 2023.10.5 - URL31:https://www.1stdibs.com/furniture/rugs-carpets/persian-rugs/antique-persian-square-rose-ivory-navy-blue-floral-kirman-rug-circa-1920s/id-f_21608312/ Accessed at 2023.10.5 - URL32:https://www.1stdibs.com/furniture/rugs-carpets/persian-rugs/fine-persian-tabriz-hajji-jalili-rug/id-f_9999243 Accessed at 2023.10.5 - URL33:https://www.kollerauktionen.ch/id/EE79079A06304562951093C5DEF8E990DB15334ADDF54D8ABB690E2C63F1BBBC.htm?no=1 Accessed at 2023.10.11 - URL34:https://www.kollerauktionen.ch/en/504571----------1200-MASHAD-alt.--305-x-390-cm.-1200_504571.html?RecPos=70 / Accessed at 2023.09.21 - URL35:https://www.kollerauktionen.ch/en/503669----------1200-TABRIZ-antik.--250-x-350-cm.-1200_503669.html?RecPos=110 Accessed at 2023.10.6 - URL36:https://www.kollerauktionen.ch/en/308449-0001-----1160-TAEBRIZ-antik.-1160_37792.html?RecPos=100 Accessed at 2023.08.21 - URL37:https://www.kollerauktionen.ch/en/98553-0001------1152-KIRMAN-antik.-1152_30663.html?RecPos=147 Accessed at 2023.06.5 - URL38:https://www.kollerauktionen.ch/en/311131-0003-----1170-TAEBRIZ-alt.-1170_51800.html?RecPos=145 Accessed at 2023.06.13 - URL39:https://www.1stdibs.com/furniture/rugs-carpets/persian-rugs/oversize-antique-persian-ivory-blue-floral-kirman-rug-circa-1920s/id-f_18031171/ Accessed at 2023.06.13 - URL40:https://www.1stdibs.com/furniture/rugs-carpets/persian-rugs/antique-vintage-persian-ivory-floral-kirman-small-rug-c-1930s/id-f_23423622 Accessed at 2023.06.14 - URL41:https://www.1stdibs.com/furniture/rugs-carpets/persian-rugs/antique-1900s-persian-kashkouli-rug-5x7/id-f_15838371/ Accessed at 2023.06.11 - URL42:https://www.1stdibs.com/furniture/rugs-carpets/persian-rugs/antique-kerman-carpet-handmade-persian-rug-wool-carpet-pink-red-green-ivory/id-f_8290553 Accessed at 2023.06.11 - URL43:https://www.1stdibs.com/furniture/rugs-carpets/persian-rugs/carpet-from-french-castle-kirman-laver-old-late-19th/id-f_31365972/ Accessed at 2023.06.10 - URL44:https://www.1stdibs.com/furniture/rugs-carpets/persian-rugs/antique-persian-kashan-mansion-carpet-circa-1920s/id-f_13680091/ Accessed at 2023.06.10 - URL45:https://www.1stdibs.com/furniture/rugs-carpets/persian-rugs/antique-persian-sarouk-rug/id-f_29237202/ Accessed at 2023.05.28 - URL46:https://www.1stdibs.com/furniture/rugs-carpets/persian-rugs/late-19th-century-persian-ziegler-sultanabad-rug/id-f_23435172/ Accessed at 2023.09.6 - URL47:https://www.1stdibs.com/furniture/rugs-carpets/persian-rugs/antique-persian-lavar-oriental-carpet-room-size-central-medallion/id-f_29947672/ Accessed at 2023.09.5 - URL48:https://www.1stdibs.com/furniture/rugs-carpets/persian-rugs/antique-oversize-persian-kerman-rug-circa-1890-1111-x-181/id-f_26437892/ Accessed at 2023.09.18 - URL49:https://www.1stdibs.com/furniture/rugs-carpets/persian-rugs/19th-century-lavar-kirman-rug/id-f_3235542/ Accessed at 2023.08.28 - URL50:https://www.kollerauktionen.ch/en/334590-0001-1190-KASHAN-SEIDE-antik.--141x215-c-1190_475747.html?RecPos=150 Accessed at 2023.09.19 - URL51:https://www.1stdibs.com/furniture/rugs-carpets/persian-rugs/hadji-jalili-tabriz-animal-pictorial-rug/id-f_526067/ Accessed at 2023.09.21 - URL52:https://www.1stdibs.com/furniture/rugs-carpets/persian-rugs/antique-persian-sarouk-farahan-rug-12-ft-3-x-18-ft-6/id-f_32676142 Accessed at 2023.09.21 - URL53:https://www.bidsquare.com/online-auctions/dirk-soulis/a-rare-published-joshegan-silk-prayer-rug-circa-1800-2019952 Accessed at 2023.09.21 - URL54:https://www.pinterest.com/pin/311944711670998080 /Accessed at 2023.10.5 - URL55:https://www.1stdibs.com/furniture/rugs-carpets/persian-rugs/antique-persian-tabriz-rug/id-f_17214182 Accessed at 2023.09.21 - URL56:https://www.kollerauktionen.ch/en/117678-0011-----1154-KESHAN-alt.-1154_44200.html?RecPos=146 Accessed at 2023.07.14 - URL57:https://www.1stdibs.com/furniture/rugs-carpets/persian-rugs/antique-oversize-persian-kerman-millefleur-rug-13-x-18/id-f_27010252/ Accessed at 2023.09.18 - URL58:https://www.1stdibs.com/furniture/rugs-carpets/persian-rugs/late-19th-century-persian-malayer-carpet-7-x-1310-214-x-422/id-f_19954662/ Accessed at 2023.10.5 - URL59:https://www.1stdibs.com/furniture/rugs-carpets/central-asian-rugs/ziegler-mahal-rug-antique-c-1880s/id-f_24178382/ Accessed at 2023.10.1 - URL60:https://www.1stdibs.com/furniture/rugs-carpets/persian-rugs/rare-19th-century-sarouk-farahan-rug/id-f_5353313 Accessed at 2023.10.3 - URL61:https://www.1stdibs.com/furniture/rugs-carpets/persian-rugs/antique-persian-sultanabad/id-f_21395922/ Accessed at 2023.09.07 - URL62:https://www.1stdibs.com/furniture/rugs-carpets/persian-rugs/amazing-antique-persian-lavar-kerman-carpet-mansion-carpet-circa-1900s/id-f_14644792/ Accessed at 2023.10.01 - URL63:https://www.1stdibs.com/furniture/rugs-carpets/persian-rugs/vintage-persian-kashan-rug/id-f_7093773/ Accessed at 2023.10.11 - URL64:https://www.christies.com/lot/a-silk-kashan-pictorial-rug-central-persia-5478533/?intObjectID=5478533&lid=1 Accessed at 2023.09.07 - URL65:https://soulisauctions.com/Cat/LP37213-a-rare-published-joshegan-silk-prayer-rug-circa-1800 Accessed at 2023.09.11 - URL66:https://www.1stdibs.com/furniture/rugs-carpets/persian-rugs/antique-persian-kerman-rug-4-10x-7-9/id-f_25630482 Accessed at 2023.10.5 - URL67:https://www.christies.com/en/lot/lot-6282254 Accessed at 2023.10.3 | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 2,116 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 1,266 |
||