پیوندهای مفید
آمار
| تعداد نشریات | 21 |
| تعداد شمارهها | 687 |
| تعداد مقالات | 9,985 |
| تعداد مشاهده مقاله | 70,957,419 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 62,422,664 |
هندسه عملی در هنرهای کاربردی (نمونه موردی: تناسبات هندسی در معماری مدرسه خان شیراز) | ||
| هنرهای کاربردی | ||
| مقاله 2، دوره 4، شماره 1 - شماره پیاپی 13، خرداد 1403، صفحه 35-48 اصل مقاله (1.19 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22075/aaj.2024.33922.1239 | ||
| نویسندگان | ||
| ریحانه رئیسی1؛ محمدصادق میرزاابوالقاسمی* 2؛ کاوه فتاحی3 | ||
| 1دانش آموخته کارشناسی ارشد، گروه معماری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران. | ||
| 2دانشیار، گروه هنر، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران. | ||
| 3استادیار، گروه معماری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران. | ||
| تاریخ دریافت: 06 اردیبهشت 1403، تاریخ بازنگری: 21 خرداد 1403، تاریخ پذیرش: 23 خرداد 1403 | ||
| چکیده | ||
| موضوع این مقاله بررسی نقش هندسه عملی در هنرهای کاربردی در دوره اسلامی است. بهطور کلی هنرهای کاربردی از مهمترین صنایعی است که در فرهنگ اسلامی با هندسه عملی پیوند پیدا میکند. در متون مربوط نیز معمولاً به این هنرها، خصوصاً معماری، اشاره میشود. این موضوع در مقاله حاضر با توجه به تناسبات هندسی در معماری مدرسه خان شیراز مورد ارزیابی قرار گرفته است. این بررسی در دو سطحِ تحلیل هندسی پلان و تحلیل هندسی نما صورت پذیرفته و بر اجزایی از بنا متمرکز است که در آسیبها و تعمیرات مدرسه دستخوش تغییر نشده باشد. نقشههای دقیقی که در دهه پنجاه شمسی از مدرسه خان تهیه شد مبنای این تحلیلها است، هرچند برخی عناصر معماری بنا نیز از نو برداشت شده است. در این فرایند شیوههای ترسیمی پیشنهادی ابوالوفا بوزجانی در هندسه عملی مطمح نظر بوده و معیار تطبیق قرار گرفته است. روش کلی این پژوهش توصیفی-تحلیلی است و دادههای آن بر اساس مطالعات میدانی و اسنادی گردآوری شده است. سوال پژوهش نیز بدین صورت مطرح میشود که تناسبات هندسی در معماری مدرسه خان در دو سطح پلان و نما چگونه ارزیابی میشود و چه نسبتی با هندسه عملی پیدا میکند؟ نتایج این بررسی نشان میدهد که نقشه معماری مدرسه خان میتواند بر یک شبکه شطرنجی ترسیم شده باشد که هر خانه آن مطابق مربع محیط بر هشتی دستگاه ورودی است. جانمایی ایوانها، حوض، پیشخان سردر غربی، همچنین چارچوب اغلب حجرهها و ایوان شرقی مدرسه نیز از تناسب طلایی یونانی (غربی) برخوردار است. بهنظر میرسد، تناسب طلایی - که در رساله ابوالوفا بوزجانی با عنوان «نسبت ذات وسطین و طرفین» تعریف میشود مهمترین رویکرد معمار مدرسه خان در طراحی و تناسبات هندسی این بنا بوده است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| مدرسه خان؛ تناسبات هندسی؛ هندسه عملی؛ ابوالوفا بوزجانی؛ شیراز؛ دوره صفوی | ||
| موضوعات | ||
| تبیین علوم و فنون کاربردی در عرصه هنر | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Practical Geometry in Applied Arts (Case Study: Geometric Proportions in the Architecture of Khan School in Shiraz) | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Reyhaneh Raisi1؛ Mohammad Sadegh Mirzaabolghasemi2؛ Kaveh Fattahi3 | ||
| 1Master's Graduate, Department of Architecture, Faculty of Art and Architecture, Shiraz University, Shiraz, Iran. | ||
| 2Associate Professor, Department of Art, Faculty of Art and Architecture, Shiraz University, Shiraz, Iran. | ||
| 3Assistant Professor, Department of Architecture, Faculty of Art and Architecture, Shiraz University, Shiraz, Iran. | ||
| چکیده [English] | ||
| This paper investigates the possible geometric proportions in the architecture of Khan School in Shiraz. The investigation is conducted at two levels: the geometric analysis of the plan and the geometric analysis of the facade. The analysis is based on the building components and spaces that have remained unchanged during the damages and repairs of the school. The detailed maps of Khan School from the 1950s serve as the basis for the analysis, although some architectural elements of the school complex have been newly surveyed and drawn. The research methodology examines the drawing methods proposed by Abū al-Wafā Būzhjānī (940-998) in practical geometry. Consequently, the geometric features of the surveyed plans and facades are compared and evaluated based on Būzhjānī's writings on practical geometry in his books and treatises. The results of this study demonstrate that the architecture of Khan School, both in its plans and facades, follows a checkerboard grid system. Each square in the checkerboard grid precisely corresponds to the square that encloses the outer boundaries of the main entrance's vestibule. The placement of the iwans, the octagonal pool, the western porch, and the exterior boundaries of most of the students' cells, as well as the eastern iwan of the school, also align with the Western Golden proportions. It appears that the architect of Khan School relied heavily on this ratio system, denoted as "nesbate-zat-vasatein-va-tarafeyin" or "the ratio of the middles and the sides" in Būzhjānī's treatise, to determine and design the geometric proportions of this school. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Khan School, Geometric Proportions, Practical Geometry, Abū al-Wafā Būzhjānī, Shiraz, Safavid Period | ||
| مراجع | ||
|
- اوکلین، برنارد (1386)، معماری تیموری در خراسان، ترجمه علی آخشینی، مشهد: بنیاد پژوهش های اسلامی آستان قدس رضوی.
- ایرانپور، امین؛ شیرازی، علیاصغر (1397)، آرا و آداب معنوی در رسالات آموزشی خوشنویسی (رسالات فارسی سدههای 8 تا 12 هجری)، آینه میراث، شماره 63، 152-129.
- بوزجانی، ابوالوفاء محمد بن محمد (1398)، هندسه ایرانی: کاربرد هندسه در عمل، ترجمه سید علیرضا جذبی، سروش: تهران.
- بهشتینژاد، مهدی؛ سامانیان، صمد؛ مازیار، امیر (1396)، نقش رساله هندسه عملی بوزجانی در شکلگیری تزیینات هندسی آثار سلجوقی، تاریخ علم، شماره 2، 148-131.
- پوراحمدی، مجتبی (1389)، هندسه در گنبد آرامگاه شیخ زاهد گیلانی: الگویی برای طراحی گنبد در کرانه جنوبی دریای خزر، هنرهای زیبا، شماره 43، 92-83.
- پورمند، حسنعلی؛ یارعلی، زهرا؛ افهمی، رضا؛ عباسی، پوریا (1393)، بررسی تطبیقی تناسبات نمای سردر مساجد شیخ لطفالله، جامع عباسی، حکیم و مدرسه چهارباغ اصفهان، نامه معماری و شهرسازی، شماره 12، 163-153.
- پوگاچنکووا، گالیناآناتولیونا (1387)، شاهکارهای معماری آسیای میانه: سدههای چهاردهم و پانزدهم میلادی، ترجمه داوود طبایی، تهران: فرهنگستان هنر.
- پیرنیا، محمدکریم (1383)، سبکشناسی معماری ایرانی، تدوین غلامحسین معماریان، تهران: معمار.
- _ (1387)، معماری ایرانی، تدوین غلامحسین معماریان، تهران: سروش دانش.
- دهار، علی؛ علیپور، رضا (1394)، تحلیل هندسی معماری مسجد شیخ لطفالله اصفهان جهت تعیین ارتباط هندسی نمازخانه با جلوخان ورودی بنا، باغ نظر، شماره 26، 40-33.
- رضازادهاردبیلی، مجتبی؛ ثابتفرد، مجتبی (1392)، بازشناسی کاربرد اصول هندسی در معماری سنتی، مطالعه موردی: قصرخورشید و هندسه پنهان آن، هنرهای زیبا، شماره 1، 44-29.
- طاهری، جعفر؛ ندیمی، هادی (1391)، بازخوانی میراث ابوالوفا بوزجانی در صناعت معماری، تاریخ علم، شماره 2، 91-65.
- قاسملو، فرید (1375)، بوزجانی، دانشنامه جهان اسلام، ج1، زیر نظر سیدمصطفی میرسلیم، تهران: دایرةالمعارف بزرگ اسلامی.
- کاوسی، ولیالله (1389)، تیغ و تنبور: هنر دوره تیموریان به روایت متون، تهران: فرهنگستان هنر.
- مجتهدزاده، روحالله (1400)، مناسبات معماری و علوم در ایران دوران اسلامی، تهران: فرهنگستان هنر.
- مهدیزاده سراج، فاطمه؛ فخاری تهرانی، فرهاد؛ ولیبیگ، نیما (1390)، بهکارگیری مثلثهای هنجار در محاسبات ریاضی و پیادهسازی هندسه در ساخت و اجرای معماری سنتی ایران، نشریه مرمت و معماری ایران، شماره 1، 26-15.
- نجفقلی پورکلانتری، نسیم؛ اعتصام، ایرج؛ حبیب، فرح (1395)، بررسی هندسه و تناسبات طلایی در معماری ایران (نمونه مطالعاتی: خانههای سنتی شهر تبریز)، مدیریت شهری، شماره 46، 514-500.
- نجیباوغلو، گلرو (1389)، هندسه و تزیین در معماری اسلامی، ترجمه مهرداد قیومی بیدهندی، تهران: روزنه.
- نژادابراهیمی، احد؛ تورانپور، محیا (1399)، واکاوی هندسه بهکاررفته در مدرسه غیاثیه خرگرد با تأکید بر هندسه عملی ابوالوفا بوزجانی، نامه معماری و شهرسازی، شماره 31، 116-101.
- هاشمی زرجآباد، حسن؛ ضیایینیا، محمدحسن؛ قربانی، حمیدرضا (1394)، بازخوانی تحلیل اصول هندسی و تناسبات طلایی در مدرسه شوکتیه، پژوهشهای باستانشناسی ایران، شماره 9، 225-207.
- یزدی، شرفالدین علی (1387)، ظفرنامه، ج2، تصحیح و تحقیق سیدسعید میرمحمدصادق و عبدالحسین نوایی، تهران: کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,104 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 578 |
||