دانشگاه سمنان

 آمار

تعداد نشریات22
تعداد شماره‌ها705
تعداد مقالات10,149
تعداد مشاهده مقاله71,477,084
تعداد دریافت فایل اصل مقاله63,194,590
اکبری, زینب, ساسانی, فرهاد. (1404). تحلیل کاربردشناختی «حاضرجوابی» در گفتمان صوفیه؛ مطالعه موردی آثار عطار نیشابوری. هنرهای کاربردی, 16(42), 159-198. doi: 10.22075/jlrs.2025.36642.2597
زینب اکبری; فرهاد ساسانی. "تحلیل کاربردشناختی «حاضرجوابی» در گفتمان صوفیه؛ مطالعه موردی آثار عطار نیشابوری". هنرهای کاربردی, 16, 42, 1404, 159-198. doi: 10.22075/jlrs.2025.36642.2597
اکبری, زینب, ساسانی, فرهاد. (1404). 'تحلیل کاربردشناختی «حاضرجوابی» در گفتمان صوفیه؛ مطالعه موردی آثار عطار نیشابوری', هنرهای کاربردی, 16(42), pp. 159-198. doi: 10.22075/jlrs.2025.36642.2597
اکبری, زینب, ساسانی, فرهاد. تحلیل کاربردشناختی «حاضرجوابی» در گفتمان صوفیه؛ مطالعه موردی آثار عطار نیشابوری. هنرهای کاربردی, 1404; 16(42): 159-198. doi: 10.22075/jlrs.2025.36642.2597

تحلیل کاربردشناختی «حاضرجوابی» در گفتمان صوفیه؛ مطالعه موردی آثار عطار نیشابوری

مطالعات زبانی و بلاغی
دوره 16، شماره 42، دی 1404، صفحه 159-198    اصل مقاله (1.44 M)
نوع مقاله: مقاله پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.22075/jlrs.2025.36642.2597
نویسندگان
زینب اکبری* 1؛ فرهاد ساسانی2
1استادیار، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران (نویسندة مسئول)
2دانشیار، گروه زبانشناسی، دانشکده ادبیات، دانشگاه الزهراء، تهران، ایران
تاریخ دریافت: 01 بهمن 1403،  تاریخ بازنگری: 27 اسفند 1403،  تاریخ پذیرش: 28 اسفند 1403 
چکیده
حاضرجوابی، به‌عنوان یک پدیده زبانی‌فرهنگی، نقشی محوری در زبان عرفان دارد و به‌عنوان یک کنش مشترک تعاملی در نظام نوبت‌گیری مکالمه، ابزار مهمی برای به چالش کشیدن هنجارهای اجتماعی، مدیریت وجهه و انتقال پیام‌ در گفتمان صوفیه محسوب می‌شود. پژوهش حاضر با استفاده از رویکرد ترکیبی (کیفی-کمی) و با به‌کارگیری مدل چهاربعدی بیل و مولان (۲۰۱۳) که ابعاد «تعامل گوینده/هدف/مخاطب»، «سازوکارهای زبانی»، «کارکردهای کاربردشناختی» و «موقعیت تعاملی» را در بر می‌گیرد، به استخراج و تحلیل ۱۸۴ نمونه حاضرجوابی در مثنوی‏‌های عطار می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد که در بُعد «تعامل گوینده/هدف/مخاطب»، بیشتر حاضرجوابی‌ها را گویندگانِ در جایگاه‌های اجتماعی فروتر ارائه کرده‌اند. جهت‌گیری حاضرجوابی‌ها عمدتاً به‌صورت مخاطب‌محور بوده که سلسله‌مراتب اجتماعی نقش مهمی در تعیین کارکرد آن‌ها دارد. در بعد «سازوکارهای زبانی»، ترکیب صنایع بلاغی سنتی و راهبردهای گفتمانی بر غنای بلاغی و چندلایگی حاضرجوابی‌ها در سطوح خرد و کلان معنایی دلالت دارد. تحلیل «کارکردهای کاربردشناختی» نشان می‌دهد که حاضرجوابی‌ها در دو جهت ساخت‌شکنی و تضعیف سلسله‌مراتب اجتماعی و حفظ و تقویت نظم موجود عمل کرده‌اند که بر کارکرد دوگانه این پدیده در نقد اجتماعی و حفظ انسجام گفتمانی تأکید دارد. در بعد «موقعیت تعاملی» نیز غلبه حاضرجوابی‌های واکنشی، نشانگر ماهیت پاسخ‌محور و تأمل‌برانگیز این پدیده در گفتمان صوفیانه است.
کلیدواژه‌ها
حاضرجوابی؛ گفتمان صوفیه؛ کاربردشناسی تعاملی؛ بیل و مولان؛ عطار
عنوان مقاله [English]
A Pragmatic Analysis of 'Repartee' in Sufi Discourse: A Case Study of Attār Nishapuri's Works
نویسندگان [English]
Zeinab Akbari1؛ Farhad Sasani2
1Assistant Professor, Department of Persian Language and Literature, Faculty of Literature, Alzahra University, Tehran, Iran (Corresponding Author)
2Associate Professor, Department of Linguistics, Faculty of Literature, Alzahra University, Tehran, Iran.
چکیده [English]
Repartee, as a linguistic‐cultural phenomenon, occupies a central role in Sufi discourse, serving as an interactive joint action within the turn-taking system of conversation. It functions as a strategic mechanism for challenging social norms, managing face, and conveying nuanced messages within Sufi contexts. This study employs a mixed-methods approach, utilizing Béal and  mullan’s (2013) four-dimensional model which comprises speaker / target / audience interplay, linguistic mechanisms, pragmatic functions, and interactional positioning to systematically extract and analyze 184 instances of repartee from Attār’s Mathnawī. Findings reveal that, in the speaker/target/audience dimension, repartees are predominantly produced by socially subordinate speakers, with a marked listener-oriented focus. In the linguistic mechanisms dimension, repartees exhibit a sophisticated interplay of traditional rhetorical devices, e.g. puns, metaphors, and rhetorical reversals (qalb al-maṭlab) and discursive strategies, including conceptual reframing and incongruity, thereby enhancing their aesthetic and semantic complexity. Analysis of pragmatic functions indicates a dual role, whereby repartees both disrupt existing social hierarchies and reinforce social order through tension mitigation and indirect communication. Finally, the interactional positioning dimension demonstrates the predominance of reactive repartees in generating dynamic exchanges. This research advances our understanding of repartee in classical Persian texts, offering novel insights for cross-cultural studies of humor and interaction. They offer a robust foundation for future scholarly inquiry.
کلیدواژه‌ها [English]
Béal and Mullan, Interactional Pragmatics, Repartee, Sufi Discourse, Attar
سایر فایل های مرتبط با مقاله
مراجع
  • ابن أبی عون (۱۹۹۶). الأجوبة المسکتة. تحقیق می أحمد یوسف. چاپ اول. قاهره: عین للدراسات والبحوث الانسانیة والاجتماعیة.
  • ابن الجوزی(۲۰۰۳).أخبار الأذکیاء. چاپ اول. بیروت: دار ابن حزم.
  • ابن عبد ربه، أحمد بن محمد (۱۴۰۴ه). العقد الفرید. جلد چهارم. چاپ اول. بیروت: دار الکتب العلمیة.
  • جعفریان، رسول (۱۳۹۸). «مجموعه‌ای از حکایات حاضرجوابی از متون کهن "مستجمع الاجوبة الحاضره" عباسقلی خان سپهر (۱۳۴۱ ق)». مقالات و رسالات تاریخی. (۷).۵۲۱-۵۴۰.
  • الزمخشری، أبو القاسم محمود بن عمرو (۱۹۹۲). ربیع الأبرار ونصوص الأخبار. تحقیق عبد الأمیر مهنا. چاپ اول. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
  • شیری، قهرمان (1403). عوامل طنزآفرین و انواع اصلی طنز.دانشگاه سمنان: مطالعات زبانی و بلاغی. ۱۵ (۳۶). 152-119.
  • عطار، فریدالدین (۱۳۸۴).منطق‌الطیر. مقدمه، تصحیح و تعلیقات م. شفیعی‌کدکنی. تهران: سخن.
  • عطار، فریدالدین (۱۳۸۵).اسرارنامه. مقدمه، تصحیح و تعلیقات م. شفیعی‌کدکنی. تهران: سخن.
  • عطار، فریدالدین (۱۳۸۶).مصیبت‌نامه. مقدمه، تصحیح و تعلیقات م. شفیعی‌کدکنی. تهران: سخن.
  • عطار، فریدالدین (۱۳۸۷). الهی‌نامه. ویراست سوم. مقدمه، تصحیح و تعلیقات م. شفیعی‌کدکنی. تهران: سخن.
  • عطار، فریدالدین (۱۳۹۸).تذکرة‌الاولیاء. دو جلد. مقدمه، تصحیح و تعلیقات م. شفیعی‌کدکنی. تهران: سخن.
  • فاعور، منیرة محمد (۲۰۱۴). «الحضور البلاغی فی الأجوبة المسکتة: الإیجاز، الکنایة، حسن التعلیل، الاقتباس». التراث العربی. (۱۳۴-۱۳۵). ۱۱-۴۲.
  • قاسم، محمد عبدالله (۲۰۱۷). «ذکاء البیان فی الأجوبة المسکتة فی التراث العربی». المعرفة. (۶۴۸). ۷۳-۸۹.
  • قدوری، محمد (۲۰۱۸). «الأجوبة المسکتة فی الأدب العربی القدیم». مجلة الحقیقة. ۱۷(۱). ۲۱۱-۲۳۳.
  • کزازی، میرجلال‌الدین (۱۳۷۴).زیباشناسی سخن پارسی. تهران: مرکز، کتاب ماد.
  • مازندرانی، محمد هادی بن محمد صالح (۱۳۷۶). انوار البلاغة. به کوشش محمدعلی غلامی‌نژاد. چاپ اول. تهران: دفتر میراث مکتوب.
  • وحیدیان کامیار، تقی (۱۳۸۳). بدیع از دیدگاه زیبایی‌شناسی. تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت).
  • Attardo, S. (1994). Linguistic theories of humor. Mouton de Gruyter.
  • Béal, C., & Mullan, K. (2013). Issues in conversational humour from a cross-cultural perspective: Comparing French and Australian corpora. In B. Peeters, K. Mullan, & C. Béal (Eds.), Cross-culturally speaking, speaking cross-culturally. 107-139.
  • Béal, C., & Mullan, K. (2017). The pragmatics of conversational humour in social visits: French and Australian English. Language & Communication, 51. 1-12.
  • Brown, P., & Levinson, S. C. (1987). Politeness: Some universals in language usage. Cambridge University Press.
  • Dynel, M. (2009). Beyond a joke: Types of conversational humour. Language and Linguistics Compass, 3(5). 1284-1299.
  • Goddard, C. (2009). Not taking yourself too seriously in Australian English: Semantic explications, cultural scripts, corpus evidence. Intercultural Pragmatics. 6(1), 29-53.
  • Goffman, E. (1981). Forms of talk. University of Pennsylvania Press.
  • Grothe, M. (2005). Viva la repartee: Clever comebacks and witty retorts from history's great wits and wordsmiths. HarperCollins.
  • Hay, J. (2001). The pragmatics of humor support. Humor: International Journal of Humor Research, 14(1). 55-82.
  • Holmes, J., & Marra, M. (2002). Over the edge? Subversive humour between colleagues. Humor: International Journal of Humor Research, 15(1). 65-87.
  • Kotthoff, H. (2006). Pragmatics of performance and the analysis of conversational humor. Humor: International Journal of Humor Research, 19(3), 271-304.
  • Norrick, N. R. (2003). Issues in conversational joking. Journal of Pragmatics, 34(10), 1341-1359.
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 422
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 297


سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب