پیوندهای مفید
آمار
| تعداد نشریات | 21 |
| تعداد شمارهها | 691 |
| تعداد مقالات | 10,035 |
| تعداد مشاهده مقاله | 71,039,356 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 62,488,807 |
بررسی مراکز تولیدی آثار شیشه ای ایران در دوران اسلامی | ||
| هنرهای کاربردی | ||
| دوره 5، شماره 2 - شماره پیاپی 18، شهریور 1404، صفحه 5-16 اصل مقاله (488.2 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22075/aaj.2024.34809.1278 | ||
| نویسندگان | ||
| حسین صدیقیان1؛ حمید حسنعلی پور* 2 | ||
| 1استادیار، گروه باستانشناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، خرمآباد، ایران. | ||
| 2استادیار، گروه باستانشناسی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه زابل، زابل، ایران. | ||
| تاریخ دریافت: 01 مرداد 1403، تاریخ بازنگری: 08 مهر 1403، تاریخ پذیرش: 22 مهر 1403 | ||
| چکیده | ||
| یکی از تولیدات نسبتاً مهم و شناخته شده ایران در دوران اسلامی را ظروف و آثار شیشه ای گوناگون تشکیل می دهد. شیشه به دلیل در دسترس بودن نسبتاً راحت مواد اولیه و شرایط ساخت نه چندان پیچیده، از تولیدات رایج اما نه چندان گران بهای ایران در طول این دوران بوده است. بر همین اساس مشاهده می شود که در این سرزمین عمدتاً با هدف استفاده کاربردی از این آثار و نه به عنوان جنبه تجملی و زینتی، ساخته شده اند. نکته ای که در ارتباط با این ظروف وجود دارد، شناخت اندک و محدود در زمینه مراکز تولیدی آن ها است؛ به نحوی که به جز چند مرکز شناخته شده، آگاهی چندانی در ارتباط با سایر مراکز تولیدی این آثار وجود ندارد. بر همین اساس همواره این پرسش ها مطرح می شود که آیا سرزمین ایران در ادوار مختلف اسلامی، از مراکز اصلی تولید شیشه بوده است یا خیر؟ این که در چه مراکزی، چه نوع تولیداتی و با چه مقیاس یا حجمی تولید می شده است؟ با توجه به این پرسش ها، اهداف اصلی پژوهش حاضر، شامل بررسی و شناسایی مراکز تولیدی مختلف ظروف شیشه ای ایران در دوران اسلامی و نیز شناخت تقریبی انواع و حجم احتمالی تولیدات این مراکز بوده است. با توجه به این اهداف، روش پژوهش حاضر توصیفی– تحلیلی و شیوه گردآوری اطلاعات عمدتاً بر پایه منابع اسنادی است. در نتیجه این پژوهش چنین مشخص شد که در طول قرون مختلف اسلامی و در مراکز متعددی ظروف شیشه ای تولید می شده است. اما در این میان مراکزی هم چون نیشابور، جرجان و سیرجان با مقیاس زیاد و با تنوع فرم های مختلف، به تولید آثار شیشه ای مشغول بودند. اما تولیدات برخی مراکز هم چون اردشیرخوره و بیشاپور، با مقیاس اندک و شامل تولید تخصصی برخی ظروف هم چون عطردان، بوده است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| شیشه گری؛ مراکز تولیدی؛ ایران؛ دوران اسلامی | ||
| موضوعات | ||
| تحلیل کاربردی آثار و اشیاء تاریخی کهن | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Investigating the Production Centers of Iran's Glass Works in the Islamic Era | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Hossein Sedighian1؛ Hamid Hasanalipoor2 | ||
| 1Assistant Professor, Department of Archaeology, Faculty of Literature and Humanities, Lorestan University, Lorestan, Iran. | ||
| 2Assistant Pprofessor, Department of Archaeology, Faculty of Art and Architecture, Zabol University, Zabol, Iran. | ||
| چکیده [English] | ||
| One of the relatively important and well-known products of Iran in the Islamic era is various glass containers and works. Due to the relatively easy availability of raw materials and uncomplicated manufacturing conditions, glass has been one of the common but not very expensive products of Iran during this period. Based on this, it can be seen that in this land, these works were mainly built with the purpose of practical use and not as a luxury and ornamental aspect. The thing about these containers is the little and limited knowledge about their production centers; Except for a few known centers, there is not much knowledge about other production centers of these works. Based on this, the questions are always raised whether the land of Iran was one of the main centers of glass production in different Islamic periods or not? And in which centers, what kind of products and with what scale or volume? According to these questions, the main goals of the current research included the investigation and identification of different production centers of glass containers in Iran in the Islamic era, as well as the approximate knowledge of the possible types and volume of productions of these centers. According to these goals, the current research method is descriptive-analytical and the method of collecting information is mainly based on library sources. As a result of this research, it was found that glass containers were produced during different Islamic centuries and in many centers. But in the meantime, centers such as Nishapur, Jurjan and Sirjan were engaged in the production of glass works on a large scale and with a variety of different forms. However, the production of some centers such as Ardeshir-Khore and Bishapur has been on a small scale and includes the specialized production of some containers such as perfumes. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Glass Making, Manufacturing Centers, Iran, Islamic Era | ||
| مراجع | ||
|
- آقاعلی گل، داوود؛ امیدی، کاظم؛ رحیمی، طیبه؛ مرادی، محمود (1401)، شناسایی ترکیبات شیمیایی النگوهای شیشه ای به دست آمده از محوطه کرانه ای بندر کنگ قدیم و پسکرانه ای شمد دیده بان، مجله پژوهه باستان سنجی، 8(2)، 165-191.
- ابن نجار، ابوعبدالله محمد (1417)، ذیل تاریخ بغداد، تحقیق مصطفی عبدالقادر عطا، بیروت، دارالکتب العلمیه.
- اتینگهاوزن، ریچارد و دیگران (1376)، هنر سامانی و غزنوی، ترجمه یعقوب آژند، تهران، نشر مولی.
- افشار، ایرج (1385)، فرهنگ ایران زمین: تلگرافچی فرنگی، تهران: نشر سخن.
- افضل الملک، غلام حسین (1381)، افضل التواریخ، به کوشش سیروس سعدوندیان و منصوره اتحادیه، تهران: نشر تاریخ ایران.
- امامی، محمدامین و پاک گوهر، سجاد (1396)، مفتول های شیشه ای چغازنبیل: اولین نشانه های شیشه گری ایران در هزاره دوم پیش از میلاد، نشریه پژوهه باستان سنجی، 5، 15–1.
- امیدی، کاظم (1403)، پرونده ثبتی محوطه تاریخی تم گز جزیره قشم، آرشیو اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان هرمزگان، منتشر نشده.
- امیری، مصیب (1393)، نهمین فصل کاوش در شهر تاریخی بیشاپور، مقاله های کوتاه دوازدهمین گردهمایی سالانه باستان شناسی کشور، کوشش حمیده چوبک، تهران، انتشارات پژوهشگاه میراث فرهنگی، 68–66.
- امیری، مصیب؛ برفی، سیروس (1394)، یافته های نو از نهمین فصل کاوش در شهر تاریخی بیشاپور، مفاخر میراث فرهنگی ایران: جشن نامه دکتر صادق ملک شهمیرزادی، به کوشش مرتضی حصاری، تهران، انتشارات پژوهشگاه میراث فرهنگی، 218 –203.
- بحرانی پور، علی (1388)، اصناف و صنایع در بازار شیراز در سده های هفتم و هشتم قمری، مجله تاریخ ایران، 62، 25-1.
- بیهقی، علی بن زید (1361)، تاریخ بیهق، تصحیح احمد بهمنیار، تهران: کتابفروشی فروغی.
- پولاک، یاکوب ادوارد (1368)، سفرنامه پولاک: ایران و ایرانیان، ترجمه کیکاوس جهانداری، تهران: نشر خوارزمی.
- ثنایی، حمیدرضا؛ قنوات، عبدالرحیم (1396)، صنایع عمده نیشابور در سده های سه تا شش هجری بر پایه داده های باستان شناختی و منابع مکتوب، فصلنامه پژوهش های تاریخی، 36، 217 –195.
- جانبازی، فاطمه؛ محمدزاده، مهناز (1390)، بررسی عطردان های شیشه ای ایران در دوران اسلامی، مجله جلوه هنر، 5، 14-5.
- جوهری نیشابوری، محمدبن ابی البرکات (1383)، جواهرنامه نظامی، تصحیح ایرج افشار و محمدرسول دریاگشت، تهران: مؤسسه نشر میراث مکتوب.
- چوبک، حمیده (1391)، سفالینه های دوران اسلامی شهر کهن جیرفت، مجله مطالعات باستان شناسی دانشگاه تهران، دوره 4، شماره 1، 112 –83.
- خانپور، آرزو؛ آشوری، محمدتقی (1391)، تلاش های دوران قاجار برای تولید شیشه در ایران، مجله مطالعات تاریخ فرهنگی، 4، شماره 12، 53-82.
- خانپور، آرزو؛ سهرابی نصیرآبادی، مهین (1399)، شیشه گری قبل از انقلاب صنعتی به روایت اسناد تصویری، مجله هنرهای صناعی اسلامی، 4، شماره 1، 44 –35.
- خسروزاده، علیرضا (1394)، بررسی آثار و محوطه های اسلامی جزیره قشم، مجله اثر، شماره 69، 78-63.
- خلیلی، ناصر (1387)، کارهای شیشه، ج10 از مجموعه هنر اسلامی، ترجمه سودابه رفیعی سخایی و غلام حسین علی مازندرانی، تهران: نشر کارنگ.
- دالمانی، هانری رنه (1335)، سفرنامه از خراسان تا بختیاری، ترجمه محمدعلی فرهوشی، تهران: نشر امیرکبیر.
- دیماند، س. م (1365)، راهنمای صنایع اسلامی، ترجمه عبدالله فریار، تهران، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
- رضوانی، حسن؛ رشیدی ارزنده، مصطفی (1390)، آثار معماری دوره اسلامی در پاتپه ملایر، از مجموعه باستان شناسی ایران در دوره اسلامی، به کوشش محمدابراهیم زارعی، همدان: انتشارات دانشگاه بوعلی سینا، 285-251.
- زمانی سعدآبادی، معصومه؛ اسدی، سمیه؛ شمیلی، فرنوش (1399)، مطالعه سیر تحول کاسه های شیشه ای ایران از قرون 4 تا 7 هـ.ق از منظر ریخت شناسی، مجله نگارینه هنر اسلامی، 7، شماره 19، 226-207.
- سمسار، محمدحسن (1357)، جغرافیای تاریخی سیراف، تهران: انتشارات آثار انجمن ملی ایران.
- شاردن، ژان (1372)، سفرنامه شاردن، ترجمه اقبال یغمایی، 5 ج، تهران: نشر توس.
- شیشه گر، آرمان (1382)، صنعت ساخت آبگینه در دوره سلجوقی و معرفی چند نمونه آن، مجله موزه ها، شماره 37، 29–24.
- شیشه گر، آرمان (1390)، پیوست ها و تعلیقات مقاله ظروف شیشه ای و سنگی نوشته کارل یوهان لام، ترجمه پرویز مرزبان، در مجموعه سیری در هنر ایران، ج 6 و 15، تهران، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 157–134 و 360–338.
- طوسی، خواجه نصیرالدین (1363)، تنسوخ نامه ایلخانی، تصحیح محمدتقی مدرس رضوی، چاپ دوم، تهران: انتشارات روزنامه اطلاعات.
- علی اکبرزاده کردمیهنی، هلن (1368)، شیشه مجموعه بازرگان، تهران: انتشارات سازمان میراث فرهنگی کشور.
- علیدادی سلیمانی، نادر (1397)، گزارش پیگردی و کاوش باستان شناسی قلعه منوجان: فصل نخست، مجموعه مقالات کوتاه هفدهمین گردهمایی سالانه باستان شناسی ایران، به کوشش روحالله شیرازی و شقایق هورشید، ج 2، تهران: انتشارات پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، 949-946.
- عیسوی، چارلز (1362)، تاریخ اقتصادی ایران: دوران قاجاریه، ترجمه یعقوب آژند، تهران: نشر گستره.
- فوکایی، شینجی (1371)، شیشه ایرانی، ترجمه آرمان شیشه گر، تهران: انتشارات سازمان میراث فرهنگی کشور.
- قریشی کرین، حسن (1390)، قم در دوره قاجار: از تأسیس تا مشروطه، قم: نشر زائر.
- قشیری، ابوالقاسم (1374)، ترجمه رساله قشیریه، تصحیح بدیع الزمان فروزان فر، تهران، نشر علمی فرهنگی.
- کاشانی، عبدالله بن علی (1386)، عرایس الجواهر و نفایس الاطایب، تصحیح ایرج افشار، تهران: نشر المعلی.
- کربلایی تبریزی، حافظ حسین (1383)، روضات الجنان و جنات الجنان، تصحیح جعفر سلطان القرائی، 2 ج، تبریز: نشر ستوده.
- کریمیان، حسن؛ افضلی، زینب (1400)، شهر سیرجان یکی از مراکز شیشه گری جنوب شرق ایران در سده های اولیه اسلامی: طبقه بندی و گونه شناسی شیشه های شهر قدیم، مجله مطالعات باستان شناسی، دوره 13، شماره 3، 286–268.
- کریمیان، حسن؛ منتظرظهوری، مجید (1393)، اردشیرخوره از شکلیابی تا زوال با استناد به متون تاریخی، مجله پژوهش های ایران شناسی، دوره 4، شماره 2، شماره پیاپی 2، 83-65.
- کیانی زاد، مریم؛ قیم، بهادر (1394)، جایگاه باستانی شهر باستانی حریره در جزیره کیش، فصلنامه جندی شاپور دانشگاه شهید چمران اهواز، سال یکم، شماره 4، 66–45.
- گلاک، جی؛ هیراموتو، سومی (1355)، سیری در صنایع دستی ایران، تهران، انتشارات بانک ملی.
- لباف خانیکی، رجبعلی (1391)، نگاهی به مساجد کهن قاین در کاوش های باستان شناسی، نشریه پاژ، شماره 10، 109–101.
- لباف خانیکی، رجبعلی، (1391)، گزارش کاوش باستان شناسی مسجد جامع قائن: فصل دوم، آرشیو اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان خراسان جنوبی، منتشر نشده.
- لبافخانیکی، رجبعلی (1400)، شادیاخ و نیشابور در عرصه تاریخ و باستان شناسی، تهران: نشر امید مجد.
- لک پور، سیمین (1385)، کاوش شهر تاریخی حریره کیش، تهران، مرکز اسناد و مدارک پژوهشکده باستان شناسی، منتشر نشده.
- مافروخی اصفهانی، مفصل بن سعد (1385)، ترجمه محاسن اصفهان، ترجمه حسین بن محمد آوی، اصفهان، سازمان فرهنگی تفریحی شهرداری.
- محمدزاده میانجی، مهناز؛ چنانه، مهسا (1393)، مطالعه شکل و روش ساخت آثار آبگینه جرجان: سده سوم تا ششم هجری، مجله جلوه هنر، شماره 11، 81–65.
- مرتضایی، محمد (1383)، گزارش مقدماتی نخستین فصل کاوش های باستان شناسی در محوطه جرجان، مجموعه مقالات گزارش های باستان شناسی 3، تهران: پژوهشکده باستان شناسی، 188–155.
- معطوفی، اسدالله (1393)، سفال و شیشه: شهر تاریخی گرگان، تهران: نشر فروهر.
- مقدسی، محمدبن احمد (1361)، احسن التقاسیم فی معرفه الاقالیم، ترجمه علی نقی منزوی، 2 ج، تهران، شرکت مؤلفان و مترجمان.
- نجم الدوله، عبدالغفاربن علی محمد (1386)، سفرنامه دوم نجم الدوله به خوزستان، تصحیح احمد کتابی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
- نیبور، کارستن (1354)، سفرنامه کارستن نیبور، ترجمه پرویز رجبی، تهران: نشر توکا.
- وارینگ، ادوارداسکات (1390)، سفرنامه اسکات وارینگ در ایران، ترجمه ابوالقاسم سری، تهران: نشر اساطیر.
- هاردی گیلبر، کلر (1376)، سهمی در تحلیل بافت شهری شوش از قرن نهم به بعد، از مجموعه شوش جنوب غربی ایران، زیر نظر ژان پرو و ژنویو دلفوس، ترجمه هایده اقبال، تهران، مرکز نشر دانشگاهی، 277–259.
- همدانی، خواجه رشیدالدین فضل الله (1388)، تاریخ مبارک غازانی: داستان غازان خان، تصحیح کارل یان، تهران: نشر پرسش.
- Floor, W. (2003), Tradition craft in Qajar Iran (1800-1925), California: Mazda publishers. - Floyer, E., A. (1882), The unexplored Baluchistan, London: Nissa Traders. - Francklin, W., (1976), Observations made on a tour from Bengal to Persia in the years 1986-7, London: Cadell. - Kröger, J (1995), Nishapur: Glass of the early Islamic period, New York, The Metropolitan Museum of art. - Morgan, P. and Leatherby J. (1987), Excavated Ceramics from Sirjan, In Syria & Iran, Three Studies in Medieval Ceramics, edited by James Allan and Caroline Roberts, pp. 23‐Oxford Studies in Islamic Art, 4. Oxford. - Priestman, Seth M.N (2005), Settlement & ceramics in Southern Iran, An analysis of the Sasanian & Islamic periods in the Williamson collection, Durham theses, Durham University. Available at Durham E‐Theses Online, http//etheses.dur.ac.uk/2745/. - Ricke, H. (2002), Glass art reflecting the centuries, New York: Dusseldorf. - Rosen‐Ayalon, Myriam (1972), Niveaux islamiques de la Ville Royale, DAFI 2, 169‐202. - Swan, C.M. et.al (2017) Compositional observations for Islamic Glass from Sīrāf, Iran, in the Corning Museum of Glass collection. Journal of Archaeological Science, Reports16, pp 102‐116. - Tait, H. (2011), 5000 years of glass, London, British Museum Press. - Waring, E., S. (1807), A tour to Sheeraz by the rout of Kazroon & Feerozabad, New York: Arno press. - Whitehouse, D. (1968), Excavation of Siraf: first interim report, Iran: Journal of The British Institute of Persian Studies, Vol6, pp 1-22. - Whitehouse, D. (1975), The decline of Siraf, Firouz Bagherzadeh(ed), procecding of the IIIed Annual Symposium on Archaeological Research in Iran, 1974, Tehran, Iranian Centre for Archaeological Research, 267‐268. - Williamson, A. (1987), Regional Distribution of Medieval Persian Pottery in the Light of Recent Investigations. In Syria and Iran, Three Studies in Medieval Ceramics, edited by James Allan and Caroline Roberts, pp. 11‐ 22, Oxford Studies in Islamic Art, 4. Oxford. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 412 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 257 |
||