تحلیل محتوایی نقشمایه آل باوری در دستبافتههای عشایر بختیاری (با رویکرد انسان شناسی هنر هووارد مورفی) | ||
| هنرهای کاربردی | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از 14 دی 1404 | ||
| نوع مقاله: مقاله علمی- پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22075/aaj.2025.38176.1374 | ||
| نویسندگان | ||
| افسانه قانی* 1؛ بهاره براتی2 | ||
| 1دانشیار، گروه فرش، دانشکده هنر و علوم انسانی، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران. | ||
| 2استادیار، گروه هنر، دانشکده علوم انسانی و هنر، دانشگاه حضرت معصومه (س)، قم، ایران. | ||
| چکیده | ||
| باور به موجودات ماورایی و استفاده از طلسمهای محافظتی در فرهنگهای سنتی، بهویژه در میان عشایر، از دیرباز نقش مهمی در مدیریت ترسها و تهدیدات داشته است. در این میان، نقشمایه «آلباوری» در دستبافتههای عشایر بختیاری بهعنوان نمادی اعتقادی برای دفع موجود اساطیری «آل» و تهدیدی برای زنان زائو و نوزادان، توجه پژوهشگران را به خود جلب کرده است. با این حال، پرسش اصلی این است که این نقشمایه چگونه در بستر انسانشناسی هنر، کارکردی فراتر از تزیین داشته و چه ارتباطی با نمادهای کهن ایرانی دارد؟ این پژوهش با هدف تحلیل کارکرد اعتقادی نقشمایه آلباوری در دستبافتههای بختیاری و ریشهیابی تاریخی آن و روش توصیفی- تحلیلی به بررسی جایگاه این نقش در نظام فرهنگی و اجتماعی عشایر با رویکرد هووارد مورفی که هنر را کنشی اجتماعی برای بازتولید هویت فرهنگی و معنوی میداند، میپردازد. دادهها از طریق مطالعات اسنادی، مشاهدات میدانی، و 10 نمونه دستبافته (شامل زیرانداز، نمکدان، مفرش و خورجین) گردآوری شدهاند. یافتهها نشان میدهد که نقشمایه آلباوری، بهصورت مثلثهای تکشاخ یا دوشاخ، نهتنها طلسمی محافظتی در برابر «آل» است، بلکه بخشی از فرهنگ غیرمادی بختیاریها را تشکیل میدهد. این نقش در کنار آیینهایی بومی مانند استفاده از چاقوی آهنی، ترسیم خط مریم، قرار دادن سیر یا پیاز، پنجه یا موی گرگ در اتاق و بهرهگیری از دستبافتههای مزین به این نقشمایه، امنیت روانی و جسمانی را برای زائوها فراهم میکند. از منظر تاریخی، این نقشمایه با نمادهای باروری در هنر ایلامی مرتبط و تحول آن به طلسم محافظتی، نشاندهنده انطباق فرهنگی بختیاریها با نیازهای زندگی عشایری است. زنان بافنده با خلق این نقش، نهتنها به حفظ هویت قومی کمک میکنند، بلکه بهعنوان کنشگران فرهنگی و اجتماعی، دانش معنوی را به نسلهای بعد منتقل میسازند. این پژوهش بر ضرورت حفظ این دستبافتهها بهعنوان میراث فرهنگی تأکید دارد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| انسانشناسی هنر؛ هووراد مورفی؛ محافظت آیینی؛ باورهای اعتقادی؛ دستبافتههای بختیاری؛ نقشمایه آلباوری | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 302 |
||
| تعداد نشریات | 22 |
| تعداد شمارهها | 723 |
| تعداد مقالات | 10,394 |
| تعداد مشاهده مقاله | 72,860,190 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 64,555,567 |