ناقوس بوسیدن یا ناقوس کوبیدن؟ دربارۀ بیتی از قصیدۀ ترسائیه | ||
| مطالعات زبانی و بلاغی | ||
| دوره 14، شماره 34، زمستان 1402، صفحه 193-212 اصل مقاله (702.66 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22075/jlrs.2023.30015.2250 | ||
| نویسنده | ||
| مجید منصوری* | ||
| دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه اراک، اراک، ایران. | ||
| چکیده | ||
| در قصیدۀ مشهور ترسائیه، بیتی وجود دارد که شارحان و مصحّحان دیوان خاقانی را دچار سردرگمی و تردید کرده است. پیچیدگی اصلی بیت مورد بحث، اشارهای است که در آن، «بوسیدنِ ناقوس» به معنی کناییِ کافرشدن و خروج از دین اسلام آورده شده است. اشکال اصلی در بیت خاقانی این است که در هیچیک از متون قدیم، ناقوس بوسیدن نیامده است؛ ضمن اینکه بوسیدنِ ناقوس به عکسِ بوسیدن چلیپا و صلیب، در دین مسیحی هرگز شیوع و رواج نداشته است. معالوصف، افزون بر سخنان گونهگون شارحان دیوان خاقانی، دو مقالۀ مفصّل در نشریات به چاپ رسیده که نخستین مقاله دربارۀ پیشنهاد تصحیح ناقوس بوسیدن به ناقوس نوشیدن است و دومی در دفاع از اصالت ضبط ناقوس بوسیدن و ردّ مقالۀ نخست نوشته شده است که البته در هیچکدام از این دو مقاله حتّی یک شاهد اصیل در متون مختلف برای ناقوس بوسیدن و ناقوس نوشیدن آورده نشده است. در این تحقیق بر پایۀ برخی شواهد از دیوان خاقانی و نیز سایر آثار ادب فارسی نشان داده شده که «ناقوس بوسم» در دیوان خاقانی، حاصل گشتگی و تصحیف «ناقوس کوبم» است. در رسمالخط کهن چون گاه سرکش «ک» و «گ» را نمیگذاشتند، این واجها بهآسانی به «ب» و «ت» و نظایر آن بدل میشده است. همچنین در بخش دیگری از مقاله، توضیحاتی دربارۀ «ناقوس مغان» آورده شده و نمایانده شده است که مقصود از آن، «کوبیدن هاون» در کیش زردشتیان است که بهنوعی اذان آنها قلمداد میشده و نشانۀ دعوت به حضور در مراسم مذهبی بوده است؛ بنابراین، در اضافهشدن ناقوس به مغان و گبران، خلط آیینی صورت نگرفته و فقط تبدیل اسم خاص به اسم عام رخ داده است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| خاقانی؛ قصیدۀ ترسائیه؛ ناقوس بوسیدن؛ ناقوس کوبیدن؛ ناقوس مغان | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 797 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 842 |
||
| تعداد نشریات | 22 |
| تعداد شمارهها | 722 |
| تعداد مقالات | 10,383 |
| تعداد مشاهده مقاله | 72,835,851 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 64,531,467 |