اغراق در خدمت آرمان: نگاهی دیگرگونه به کارکرد اغراق در قصاید مدحی انوری | ||
| مطالعات زبانی و بلاغی | ||
| مقالات آماده انتشار، اصلاح شده برای چاپ، انتشار آنلاین از 12 شهریور 1404 اصل مقاله (1.27 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22075/jlrs.2025.36178.2566 | ||
| نویسندگان | ||
| سجاد ایرانپور* ؛ محمدحسین کرمی | ||
| بخش زبان و ادبیات فارسی، دانشکدهی ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شیراز، ایران | ||
| چکیده | ||
| قصاید مدحی انوری، شاعر برجستهی قرن ششم هجری، به دلیل بهرهگیری از تمهیدات ادبی خلاقانه و نوآوریهای بیبدیل، همواره در کانون توجه ادیبان و محققان بوده است. با این حال، اغراقهای موجود در مدایح وی که به توصیف ممدوحان اختصاص دارد، موضوعی مناقشهبرانگیز بوده و تفاسیر متفاوتی دربارهی چرایی آن ارائه شده است. دیدگاههای رایج، این ویژگی را به عواملی همچون نیازهای معیشتی، ساختار استبدادی دربار سلجوقی و رقابتهای ادبی شدید میان شاعران نسبت میدهند. در این پژوهش، با رویکردی بازنگرانه و بدون قصد تطهیر یا توجیه این رفتار، تلاش شده است با تکیه بر نظریات فارابی دربارهی تأثیرگذاری تخیلی شعر و جایگاه شاعر در ساختار درباری، چشمانداز متفاوتی ارائه شود. این امکان مطرح است که انوری، در فرایند مدیحهسرایی، فقط در پی کسب صله نبوده، بلکه همزمان کوشیده است از ظرفیتهای اغراق برای القای فضایل اخلاقی و تربیت درباریان، آنگونه که فارابی بدان معتقد است، نیز بهره گیرد. به بیان دیگر، اغراق نزد انوری، نوعی بازی دوسرسود بوده است: هرچه ممدوح به تصویر ارائهشده نزدیکتر میشد، دربار نیرومندتر و منسجمتر میگردید و شاعر نیز از اعتباری بیشتر و صلهای فراوانتر برخوردار میشد. تحلیل قصاید وی، بر اساس نسخهی تصحیحشدهی مدرس رضوی، نشان میدهد که انوری، با استفادهی ماهرانه از اغراق، سرایش قصاید مقتضب و گسترش دامنهی مخاطبان مدایحش تلاش کرده است فضایی آرمانی خلق کند که در آن ممدوحان با احساس تعهد اخلاقی و انگیزهای برای تقویت فضایل مطلوب مواجه شوند. نتایج پژوهش، این احتمال را تقویت میکند که انوری فراتر از یک مداح صرف، شاعر اندیشمندی بوده که قصیده را علاوه بر عاملی برای سود مادی، به ابزاری هنرمندانه برای تأدیب و اصلاح اخلاقی درباریان بدل ساخته است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| انوری؛ قصیدهی مدحی؛ اغراق؛ تأثیر شعر؛ نگاه دیگرگونه به مدح | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 272 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 201 |
||
| تعداد نشریات | 22 |
| تعداد شمارهها | 722 |
| تعداد مقالات | 10,383 |
| تعداد مشاهده مقاله | 72,839,835 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 64,536,533 |